Urbexfotografie

De schoonheid van verval

Oude vervallen gebouwen oefenen op veel mensen een onweerstaanbare aantrekkingskracht uit. Er binnen zien te komen, rondsnuffelen op plekken waar de tijd is blijven stilstaan en dan proberen om dat mooi op de foto te zetten. Urbexfotografie is een avontuurlijke, maar ook gevaarlijke tak van fotografie.

Urbex staat voor Urban Exploration en houdt in dat je leegstaande panden bezoekt die in vergaande staat van verval verkeren, om er vervolgens mooie en bijzondere foto’s te maken. Het kan gaan om huizen, kerken, ziekenhuizen, inrichtingen, fabrieken, tunnelcomplexen, koeltorens, militaire bases en noem maar op. Kortom, alles wat ooit door mensen is gebouwd, op een bepaald moment in onbruik is geraakt en in de loop van vele jaren steeds sterkere tekenen van verval is gaan vertonen. Dat klinkt spannend en avontuurlijk.

Verboden toegang

Toch zitten wel wat stevige addertjes onder het gras, waarmee deze tak van fotografie zich sterk onderscheidt van de meeste andere fotografiegenres. Allereerst begeef je je vrijwel altijd op verboden terrein. Er staat een stevig hek omheen, een bord met ‘Verboden Toegang’, er hangen waarschuwingsborden en er kan zelfs bewaking patrouilleren.

Het is aan te raden om altijd ruim van tevoren na te gaan of je een locatie legaal kunt bezoeken. Probeer te achterhalen wie de eigenaar van het pand is en dien een verzoek in. Leg uit wat je wilt gaan doen en benadruk dat je alleen foto’s maakt en je absoluut niets meeneemt of kapot maakt. Dat is meteen een zeer belangrijke gedragsregel bij urbex. Het is de bedoeling dat je alleen foto’s maakt. Je neemt niets mee. Je maakt niets stuk. Je laat alles zoals het is. Take nothing but pictures. Leave nothing but footprints.

Verder helpt het als je naar een website verwijst waarop mooie voorbeeldfoto’s staan. Als jij van een complete puinhoop nog prachtige sfeerfoto’s weet te maken, is de kans groter dat de eigenaar overstag raakt. Mag je erin? Maak concrete afspraken wanneer en met wie je erheen gaat, om misverstanden te voorkomen. Laat ook achteraf nog even weten hoe het is gegaan en stuur een bedankje. Dat is ook drempelverlagend voor toekomstige verzoeken, van jou en andere urbexers.

Werken in de duisternis

Bij urbex heb je vaak te maken met donkere ruimtes en soms met volkomen duisternis. De elektriciteitsrekening is al vele jaren niet betaald, dus er is vrijwel nooit stroom of verlichting aanwezig. Ook kunnen ramen en deuren zijn dichtgetimmerd. Met een beetje geluk zijn er wel flinke kieren of ontbreekt hier en daar een plank, zodat er zich poelen van licht vormen. Omdat het binnen zo donker is, kun je het beste vanaf statief werken. Dan kun je met een gerust hart met lange sluitertijden van meerdere seconden werken. Gebruik een afstandsbediening of de zelftimer van de camera om trillingen te voorkomen. Daarnaast stelt een afstandsbediening je in staat om langer dan dertig seconden te belichten in de bulb-stand, mocht dit nodig zijn. Omdat je toch vanaf statief werkt, kun je de iso-waarde lekker laag instellen, zoals iso 100 of 200. Je hebt dan minimaal last van ruis.

Omdat je vanaf statief werkt en je lekker lang kunt belichten, lijkt een lichtsterk objectief misschien overbodig. Toch is dit niet zo. Want hoe lichtsterker de lens, des te beter je ziet wat je doet. Ideaal dus bij urbex.

Scherptediepte en belichting

Het diafragma stem je zoals altijd af op de hoeveelheid scherptediepte die je wilt hebben. Wil je een operatiezaal of een klaslokaal vastleggen met een groothoek? Dan wil je vast de volledige omgeving mooi scherp hebben. Kruip je juist dicht op een detail zoals verroest gereedschap of een dokterstas? Dan kan het juist mooi zijn als je met selectieve scherpte werkt.

Voor meer scherptediepte moet je langer belichten, want daar zijn hogere diafragmawaarden ofwel kleinere lensopeningen voor nodig. Door bijvoorbeeld in de Av-stand (soms A-stand genoemd) te werken, kun je zowel de diafragmawaarde als de iso-waarde instellen. De camera kiest dan automatisch een bijpassende sluitertijd. Is de foto te licht? Gebruik een negatieve belichtingscompensatie om de volgende foto donkerder te maken of een positieve waarde voor een lichtere. Vind je dat de sluitertijd te lang wordt? Verhoog de iso-waarde tot je de wachttijden aanvaardbaar vindt. Overschakelen op de handmatige M-stand geeft je de meeste grip op het eindresultaat.

Flitsen

Als je op verboden terrein bent, is flitsen niet echt aan te raden. Het is dan zaak je zo stil en onopvallend mogelijk te gedragen. Als omwonenden of voorbijgangers steeds felle lichtflitsen zien, is het al snel duidelijk dat het pand niet langer verlaten is. Het wordt wat anders als je ergens met toestemming bent. Als de ruimte niet al te groot is, kun je prima indirect flitsen. Bijvoorbeeld via het plafond. Idealiter moet het wit van kleur zijn, maar in een vervallen pand neemt die kans af. Hoe meer verkleuring en hoe meer pleister van het plafond is verdwenen, hoe meer flitslicht er geabsorbeerd wordt en dus verloren gaat. Je kunt eventueel de sterkte van de flitser verhogen. Is het plafond erg donker of zelfs verdwenen, dan kun je indirect flitsen via een muur.

Locaties scouten

In Nederland zijn de urbex-mogelijkheden beperkt. We ruimen hier graag op, want er is altijd ruimtegebrek. In de ons omringende landen zijn er veel meer mogelijkheden. Panden staan er vele (tientallen) jaren leeg. Vandaar dat urbexers regelmatig naar België of Duitsland afreizen, maar ook naar bijvoorbeeld de voormalige Oostbloklanden.

Of het nu naast de deur is of in een ander land, hoe ontdek je de mooiste urbex-locaties? Nou, dat is nog wel even een dingetje. De urbex-gemeenschap is erg gesloten. Locaties worden niet zomaar met vreemden gedeeld. Ook worden er eigen namen aan gegeven die de locaties niet verklappen. Logisch. Het gaat om bijzondere en vaak verboden plekken en urbexers willen natuurlijk voorkomen dat er een stormloop op gang komt, waarna er een metershoog hek met camera’s en zware sloten omheen wordt geplaatst. Ook wil een echte urbexer de omgeving intact houden, terwijl anderen de boel misschien vernielen, onder kladderen of spullen meenemen. Bedelen om locaties heeft daarom weinig zin.

Inburgeren

Hoe kom je dan op die mooie plekken terecht? Belangrijk is dat je bekend raakt met het wereldje en de gedragsregels. Leg contact met mensen die er ervaring mee hebben via fotowebsites als Zoom.nl. Je mag vast mee naar een mooie locatie zodra men ervan overtuigd is dat je te vertrouwen bent, een aardig en gezellig iemand bent en ook nog eens mooie foto’s maakt.

Tot die tijd kun je gericht op internet zoeken naar foto’s van urbex-locaties. Je herkent vanzelf een aantal populaire bestemmingen, want iedereen wil daar geweest zijn. Via Google kun je vervolgens proberen te achterhalen waar je moet zijn. Heb je ongeveer de juiste locatie te pakken, dan verklappen de satellietbeelden van Google Maps de rest. Houd verder je ogen goed open wanneer je onderweg of op reis bent. Zie je een vervallen pand? Maak een mentale of digitale notitie en duik thuis achter de computer om uit te zoeken of het een mooie urbex-locatie is.