in

Werken met statieven: deze statiefkoppen zijn geschikt voor jou

De statiefkop is het deel van je statief waarop je je camera plaatst voor je start met fotograferen. Soms wordt een statief geleverd inclusief statiefkop, maar vaker koop je die er los bij. Ze zijn er in allerlei soorten en maten. In dit artikel maak je kennis met de verschillende soorten statiefkoppen.

Dit artikel is onderdeel van een grotere cursus. Wil je meer weten over hoe je jouw statief het beste inzet? Bekijk hier de gehele Zoom Academy Cursus Werken met Statieven. 

In vogelvlucht

We bespreken eerste de verschillende uitvoeringen die er zijn en gaan dan in op wat elke kop precies kan en waarvoor hij bedoeld is. De volgende soorten statiefkoppen kun je tegenkomen:

  • Balhoofd: manusje-van-alles en breed inzetbaar.
  • Driewegkop: via handgrepen stel je drie richtingen afzonderlijk in
  • Panoramakop: speciaal voor panoramafoto’s (zoals de naam al zegt).
  • Schommelkop/swinghead/gimbalkop: bedoeld voor het soepel volgen van bewegende onderwerpen, zoals sporters, vogels of vliegtuigen, met een flinke telelens.
  • Macrokop: voor het maken van opnamen van heel dicht bij je onderwerp.
  • Monopodkop: statiefkop speciaal voor monopod, om bijvoorbeeld de camera snel 90 graden te kantelen.

Statiefkop of videokop

Allereerst maken we een onderscheid tussen een statiefkop voor fotografie en een videokop. Een videokop is op zich bruikbaar voor een fotograaf, maar levert in de praktijk beperkingen op, waardoor je die als fotograaf beter links kunnen laten liggen.

Een videokop is over twee assen beweegbaar. Hij kan een horizontale beweging maken (dit noemen we een pan) of een verticale beweging (een tilt). Een videokop kun je niet kantelen om de camera in de portretstand te zetten; de belangrijkste reden om voor fotografie géén videokop te kiezen.

Het balhoofd

Dit is de meest gebruikte statiefkop in de fotografie. Dat is niet toevallig. Hij is eenvoudig te bedienen. Je kunt de camera snel en nauwkeurig in de juiste positie brengen en vergrendelen. Verder zitten er geen bijzondere fratsen aan deze kop: lekker simpel. Een balhoofd is gemakkelijk te herkennen aan de duidelijk zichtbare bal die de kern van de statiefkop vormt. De bediening gaat met één knop: de vergrendelknop. Daarmee zet je de camera vast in de gekozen positie. Draai je hem los, dan kun je de stand aanpassen. Draai je hem vast, dan is de camera vergrendeld.

Een eenknops-balhoofd heeft één belangrijk nadeel: als de vergrendelknop is losgedraaid, kan de bal vrij bewegen en bestaat de kans dat de camera in één klap omkiept. Niet fijn voor de camera en ronduit onprettig voor in de weg zittende vingerkootjes.

De betere balhoofden hebben een oplossing hiervoor: de frictieknop. Met deze knop is de weerstand van de bal in te stellen. Als deze perfect is afgesteld, is het mogelijk om met een lichte druk de camerapositie te veranderen. En als de camera wordt losgelaten, blijft hij in die positie staan. Hij kiept dus niet zomaar om. Heb je eenmaal met lichte druk de juiste positie ingesteld, dan is een lichte draai aan de vergrendelknop voldoende om de camera vast te zetten.

Het is overigens niet zo dat er voor de instelbare weerstand altijd een aparte knop aanwezig is. Sommige fabrikanten integreren de instelbare weerstand in de vergrendelknop. Dat is wel zo handig, want dat scheelt weer een knop en maakt de bediening eenvoudiger

Een balhoofd maakt de camera wendbaar.

Driewegkop

Een andere statiefkop die we nogal eens tegenkomen, is de driewegkop. Deze kop maakt geen gebruik van een bal, maar van drie afzonderlijke assen. Soms wordt deze kop een 3D-kop of panoramakop genoemd. Dat laatste is een onterechte benaming. Een panoramakop is een heel specialistische kop. Daarover verderop meer.

De driewegkop is te herkennen aan de drie hendels of knoppen voor de bediening. Elke hendel is voor een van de assen waarover deze kop kan bewegen. Het nadeel van zo’n driewegkop is dat je vaak drie verschillende knoppen moet los- en vastdraaien om de juiste compositie te kunnen maken. Dat werkt omslachtiger dan bij een balhoofd.

Maar een drieweghoofd heeft ook z’n voordelen. Zo kun je met deze kop beter een beweging volgen. Je kunt twee assen vastzetten en vervolgens langs één as vrij bewegen; ideaal bij het volgen van een onderwerp. Daarnaast heeft deze kop een voordeel als je meer foto’s wilt maken die je later samenvoegt tot één geheel. Denk aan een panoramafoto waarbij er rijen van foto’s boven elkaar worden gebruikt. De keus tussen balhoofd en driewegkop is vaak heel persoonlijk.

Met de drie assen van de driewegknop kun je de positie van de camera heel nauwkeurig instellen.

Specialistische koppen

Het balhoofd en de driewegkop zijn universele koppen die voor iedere fotograaf bruikbaar zijn. Daarnaast is er nog een aantal specialistische koppen op de markt; met een specifiek doel en daardoor niet universeel inzetbaar. Een greep hieruit:

Panoramakop: als groothoek niet genoeg is

Een echte panoramakop is bedoeld om 360-graden-panorama’s te maken. De camera kan heel precies waterpas gezet worden, en nauwkeurig om een as draaien. Er ontstaat geen verschuiving tussen de verschillende beelden en daardoor kunnen ze naadloos aan elkaar geplakt worden tot grootse panorama’s.

Gimbal of schommelkop: voor telelenzen

Een gimbal lijkt op een schommel met één arm. Door de bijzondere constructie wordt het gewicht van de camera en lens optimaal verdeeld en ligt het zwaartepunt – ongeacht de stand van de camera – altijd boven het hart van het statief. Dit geeft de optimale stabiliteit voor lange lenzen.

Werk je met zware of lange lenzen? Dan kan een gimbal van pas komen.

Macrokop: voor de kleinste onderwerpjes

Met een macrokop kun je de camera in kleine stapjes voor- of achteruit bewegen. Dit gebruiken macrofotografen als methode van scherpstellen of om meer opnames te maken die later met focus stacking worden samengevoegd. Bij veel macrokoppen is het ook mogelijk om de camera in kleine stapjes naar links of rechts te verplaatsen.

Monopodkop: voor de éénpoot

Fotografen gebruiken een monopod omdat deze flexibeler is dan een statief. Zo is het gemakkelijk om met een monopod een horizontale beweging te maken. Een echte monopodkop heeft daarom maar één as: voor de verticale beweging. Dit is qua techniek de eenvoudigste statiefkop.

Simpel maar makkelijk in het gebruik: de monopodkop.

Zoom Academy

Dit artikel komt uit de volledige Cursus Werken met Statieven in Zoom Academy. Hierin leer je alles over het hoe en waarom van statieven en nog veel meer.

Zo leer je onder andere:

  • Waarom fotografen een statief gebruiken
  • Alles over verschillende statieven en hun verschillende eigenschappen
  • Over het onderhoud en gebruik van je statief

Bekijk hier de volledige Cursus Werken met Statieven.


Mis niks met de wekelijkse Zoom.nl nieuwsbrief!

E-mailadres

Pure portretfoto’s maken: natural beauty

Hasselblad X2D 100C