Redactie Een grijze dag lijkt misschien niet het ideale moment om met je camera naar buiten te gaan. Toch zijn juist zulke dagen interessant voor zwart-witfotografie. Zonder opvallende kleuren ga je vanzelf beter kijken naar licht, contrast, vormen en structuren. Bovendien zorgt een bewolkte hemel voor zacht licht waarmee je heel anders kunt werken dan tijdens een zonnige dag. We lichten drie onderwerpen uit die zich uitstekend lenen voor zwart-wit én leggen uit hoe je bij grijs weer het beste belicht.
Waarom grijs weer goed werkt in zwart-wit
Bij zwart-witfotografie draait het niet om de vraag welke kleur een onderwerp heeft, maar vooral om hoe licht of donker die kleur uiteindelijk wordt weergegeven. Twee onderwerpen met totaal verschillende kleuren kunnen in zwart-wit bijna dezelfde grijstint krijgen. Daardoor worden vorm, textuur en licht veel belangrijker. Een zwaarbewolkte dag heeft daarbij een voordeel. Wolken verspreiden het zonlicht, waardoor harde schaduwen grotendeels verdwijnen. Het contrast is daardoor vaak lager. Dat geeft je veel speelruimte, maar kan ook een vlakke foto opleveren.
Zoek daarom niet alleen naar een 'mooi onderwerp', maar vooral naar contrast. Een donkere boom tegen een lichte lucht, een glimmende straat naast een zwarte gevel of een gezicht voor een donkere achtergrond kan in zwart-wit uitstekend werken. Veel camera's kunnen het beeld in zwart-wit op het scherm of in de elektronische zoeker laten zien. Fotografeer je in raw, dan blijft de kleurinformatie gewoon behouden. Dat is een handige manier om tijdens het fotograferen al in grijstinten te leren kijken.
1. Ga de straat op
Een grijze dag is ideaal voor straatfotografie in zwart-wit. Waar een stadsbeeld in kleur al snel rommelig kan worden door reclameborden, auto's, verkeersborden en kleding, brengt zwart-wit meer visuele rust. Let bijvoorbeeld op een voorbijganger met een paraplu tegen een lichte gevel. Of zoek een donker steegje met aan het einde een lichtere opening en wacht tot iemand precies door dat lichte gedeelte loopt. Zo wordt de persoon vanzelf het aandachtspunt.
Na regen wordt het helemaal interessant. Nat asfalt en stoeptegels reflecteren licht, waardoor je lichte vlakken naast diepe donkere tonen krijgt. Zoek naar reflecties in plassen of gebruik de glimmende straat als voorgrond. Probeer ook eens bewust iets donkerder te fotograferen. Een silhouet hoeft niet overal detail te bevatten. Juist het contrast tussen een donkere menselijke vorm en een lichte achtergrond kan een eenvoudige maar krachtige zwart-witfoto opleveren.
2. Zoek structuren in het bos
Een bos op een bewolkte dag kan in kleur behoorlijk egaal groen ogen. Haal je de kleur weg, dan verandert de manier waarop je kijkt. Boomschors, varens, kronkelende takken en rijen boomstammen worden ineens veel belangrijker. Ga daarom op zoek naar herhaling en structuur. Een rij lichte berkenstammen tegen een donkere achtergrond is een voor de hand liggend voorbeeld, maar ook een enkele grillige boom kan interessant zijn.
Een teleobjectief helpt om orde te scheppen in een druk bos. Zoom bijvoorbeeld in op een klein groepje stammen en probeer overlap zoveel mogelijk te voorkomen. Door een paar stappen opzij te zetten, kun je de onderlinge afstand tussen de stammen in je compositie veranderen.
Ook nat weer helpt. Vocht maakt boomstammen en bladeren vaak donkerder en kan structuren sterker laten uitkomen. Combineer dat met een lichte lucht of een opening in het bos en je hebt direct meer toonverschil.
Wil je een zachter beeld? Mist en motregen kunnen juist interessant zijn. Bomen dichtbij blijven donker, terwijl bomen verder weg steeds lichter en zachter worden. Zo ontstaat vanzelf diepte door verschillende grijstinten.
3. Maak minimalistische landschappen
Een egaal grijze lucht hoeft geen probleem te zijn. Gebruik hem juist als onderdeel van je compositie. Een alleenstaande boom, klein huisje, paaltje of persoon kan tegen zo'n rustige achtergrond bijzonder sterk uitkomen. Denk hierbij minimalistisch. Je hoeft het beeld niet te vullen. Negatieve ruimte kan juist het onderwerp versterken.
Dat werkt bijvoorbeeld goed aan de kust. Water, strand en lucht kunnen op een grijze dag bijna in elkaar overlopen. Een wandelaar, golfbreker of vogel wordt dan het duidelijke ankerpunt in de compositie. Ook een langere sluitertijd kan hier goed werken. Met een statief en eventueel een grijsfilter kun je bewegend water gladder maken. Daardoor verdwijnen nog meer details uit de omgeving en houd je vooral vormen en verschillende helderheden over. Let wel op de lucht. Een volledig egaal wit vlak voegt weinig toe. Zie je subtiele structuren in de bewolking, probeer die dan in je opname te behouden.
Zo belicht je bij grijs weer
Grijs weer betekent meestal minder licht. Je sluitertijd wordt dus al snel langer, zeker wanneer je met een kleiner diafragma fotografeert. Houd daarom niet krampachtig vast aan ISO 100. Fotografeer je uit de hand, kies dan eerst de sluitertijd die je nodig hebt om bewegingsonscherpte te voorkomen. Bij een stilstaand straatbeeld kan bijvoorbeeld 1/125 seconde een bruikbaar vertrekpunt zijn, terwijl je voor lopende mensen eerder richting 1/250 seconde of sneller kunt gaan. Verhoog vervolgens de iso wanneer dat nodig is.
Kijk daarnaast naar je histogram en waarschuwing voor uitgebeten hooglichten. Een lichtgrijze wolkenlucht kan veel helderder zijn dan de rest van je scène. Belicht je alleen op het donkere onderwerp, dan kan alle structuur uit de lucht verdwijnen. Dat betekent niet dat je iedere foto donker moet maken. Probeer juist zoveel mogelijk bruikbare informatie vast te leggen zonder belangrijke hooglichten uit te laten bijten. Fotografeer in raw, zodat je tijdens de zwart-witbewerking meer speelruimte hebt om lichte en donkere partijen te sturen.
Bij scènes met een groot helderheidsverschil kun je ook spotmeting of belichtingscompensatie gebruiken. Controleer daarbij altijd het resultaat in plaats van blind op de lichtmeter te vertrouwen.
Denk al tijdens het fotograferen in licht en donker
Wacht met zwart-wit dus niet tot je achter Lightroom zit. Probeer buiten al te bedenken wat er gebeurt wanneer de kleur verdwijnt. Knijp desnoods even met je ogen: details en kleuren vallen minder op, terwijl de belangrijkste lichte en donkere vlakken zichtbaar blijven.
