in

De mist in! De nevelige herfst en winter bieden volop fotokansen

Mist: een kil waas ontneemt je het zicht en verbergt de wereld achter een witte sluier. Jammer? Welnee, juist een prachtkans om geweldige foto’s te maken! Mist biedt je talloze spannende, experimentele en creatieve fotokansen. In dit artikel vertellen we hoe je allerlei soorten mist het best fotografeert.

Mist is in feite een wolk op grondniveau. Mist ontstaat bij een groot verschil tussen dag- en nachttemperatuur, tijdens heldere nachten als er weinig wind staat. Het is een subtiel samenspel van wind, luchtvochtigheid en temperatuur. Tijdens zo’n heldere nacht koelt de lucht sterk af en gaat waterdamp in de lucht langzaam over in piepkleine rondzwevende druppeltjes. ’s Ochtends zie je die condenswolk terug als mist. Aangezien mist bestaat uit water, komt het fenomeen vooral voor in waterrijke gebieden met sloten, vaarten, moerassen, rivieren, meren, vennen of natte weilanden. Houd dat in je achterhoofd als je goede locaties scout voor je mistfotografie.

Vaak zit een koude mistwolk gevangen onder een warmere luchtlaag die wordt opgewarmd door de zon. Hoe warmer het wordt, hoe sneller de mist zal ‘wegbranden’. Afhankelijk van de dichtheid van de mist kan dit enkele uren duren. Is de mist echter dicht genoeg, blijft het windstil en heeft de zon onvoldoende kracht? Dan kan mist de hele dag aanhouden.

Wanneer en waar

Mist kan in ieder jaargetijde ontstaan, maar komt het meest frequent voor tijdens vroege herfstochtenden. Logisch, want dan zijn de ingrediënten luchtvochtigheid, wind en temperatuur vaak optimaal. Mist in de lente en zomer is veelal wat dunner en lost sneller op. Wil je dus mist fotograferen? Sta dan vroeg op in de herfst en de vroege winter. Dan is het sowieso langer donker, dus de inbreuk op je nachtrust valt mee. Zorg dat je vooraf al een aantal fotogenieke locaties hebt bepaald, zodat je geen tijd verliest met zoekend rondrijden.

De mistkans varieert per gebied. Steden en dorpen koelen minder af en warmen sneller op dan landelijke gebieden. Er komt dus wel mist voor in de bebouwde kom, maar vaak is die mist minder dicht en lost hij sneller op. Stedelijke mist is bovendien vaak een mengsel met luchtvervuiling en smog. En aangezien de lucht in steden langzaam schoner wordt dankzij allerlei maatregelen, moet je er als fotograaf als de kippen bij zijn als de omstandigheden goed zijn. Dus wil je mistfoto’s maken langs de stadsgracht, de lokale eendenvijver of de wadi voor je appartementencomplex? Volg dan de weersvoorspellingen op de voet.

Voorspellen of mist zal optreden is overigens best lastig. Uiteraard kun je de weersvoorspellingen goed in de gaten houden (de meeste weerapps, zoals Buienradar en WeatherPro, bevatten een handige zicht- en mistkaart), maar zelf een ‘neus’ ontwikkelen voor de optimale mistomstandigheden is effectiever. Dat lijkt misschien ingewikkeld, maar het is vrij eenvoudig te trainen. Je hoeft er ’s avonds alleen even voor naar buiten te lopen. Vaak ruik je of er veel vocht in de lucht zit, voel je of de temperatuur flink gaat zakken en kun je aan de (afwezigheid van) bewolking en het voorspelde weer van de dag erna afleiden of er mist op komst is. Het leren herkennen van deze mist-ingrediënten vergroot je fotokansen aanzienlijk. Nog een tip: laat je niet al te snel uit het veld slaan. Thuis kan de zon uitbundig schijnen, terwijl je fotolocatie op enkele kilometers afstand gehuld is in een deken van mist …

Mist fotograferen

Als je de voortekenen van mist hebt leren herkennen en je eenmaal op je mistige fotolocatie staat, kan de fotopret beginnen. Maar waar moet je allemaal op letten? Eigenlijk werkt mist als een enorme softbox waar je je middenin bevindt. De mist verhult alle details om je heen, maar filtert ook het aanwezige licht sterk. Je foto-onderwerp ontvangt geen direct zonlicht en dat onderwerp wordt (afhankelijkheid van de dichtheid van de mist) slechts sporadisch verlicht. Door de mist is er weinig contrast in het decor, waardoor schaduwen grotendeels ontbreken en kleur wordt weggefilterd. Je fotografeert dus eigenlijk geen mist, maar gefilterd licht op een onderwerp!

Het is belangrijk dat je als fotograaf leert spelen met die combinatie van mist én (gebrek aan) zonlicht. Daar zitten namelijk je fotokansen en het verschil tussen een saaie grauwe mistfoto of een spetterende harmonie van water en licht. Speel dus constant met de aanwezige elementen. Besef daarbij dat je geen controle hebt over de omstandigheden en dat mist erg dynamisch en grillig is. Het ene moment zie je geen hand voor ogen; het andere moment knalt de zon prachtige zonneharpen door de condensdeken. Leer als fotograaf om te anticiperen op deze situaties en om geduld te hebben. Loop dus niet te veel rond op zoek naar goede fotokansen, maar wacht bij de compositie die je voor ogen hebt. Beweeg mee met de kansen die de mist je biedt. Wordt de mist dikker? Dan wordt het licht zwakker en worden je foto-onderwerpen minder goed zichtbaar. Focus je dan op ‘dichtbijfotografie’: minimale, grafische foto’s in het bos en macro-opnames. Wordt de mist juist dunner en zie je ineens allerlei interessante lichtsituaties en details? Schakel dan meteen over op ‘veraf-fotografie’: landschappen, lichtstudies en details verderop. Zorg dat je accuraat kunt reageren op die veranderende licht- en creatieve omstandigheden. Gaat dat in het begin moeizaam? Geen nood: het kost tijd om dit te leren. Gelukkig is de leerschool zeer afwisselend en divers en is mist elke keer weer nét even anders.

Onderwerpen

Mist werkt het best bij landschaps- en abstracte fotografie. Maar met wat creativiteit kun je mist ook prima gebruiken voor macro-, dieren- en zelfs portretfotografie. Het enige wat je hoeft te doen, is anticiperen op het verlaagde contrast, het gebrek aan kleur en minimale detaillering. Het landschap wordt monochroom, storende elementen verdwijnen en overal duiken minimalistische beelden op.

Zoek als fotograaf dus vooral naar eenvoud en soberheid in je composities. Zie het gebrek aan detail niet als een nadeel, maar gebruik het juist in je voordeel. Leg je bijvoorbeeld toe op pastelkleurige, monochrome en dromerige opnames – denk aan veel wit en een romantisch onderwerp zoals een heiige treurwilg boven een sloot. Of laat de mist storende elementen in het landschap verhullen of verzachten, zoals lelijke flatgebouwen, chaotische takken in het bos, storende zendmasten of vuilcontainers. Óf fotografeer een bomenrij waarbij elke verderaf gelegen boom iets vager wordt: de combinatie van herhaling en vervaging werkt altijd goed. Andere geschikte onderwerpen voor deze truc zijn geparkeerde fietsen bij het station, een straat met trapgeveltjes of de molens van Kinderdijk. Bij dichte mist kun je kleurige onderwerpen op de voorgrond plaatsen. Aangezien de rest van je compositie nauwelijks kleur bevat, knalt deze voorgrond vervolgens van je foto.

Fotografeer om het meeste uit de mistsituatie te halen niet in, maar juist net buiten de mistbank of mistflarden. Je hebt zodoende meer overzicht over (en dus invloed op) het veranderlijke misttafereel. Van een afstandje kun je bovendien beter de gloed van de zon, lichtharpen en oplichtende mistflarden vastleggen en heb je minder last van heftig contrastverlies. Schiet je mistige landschapsfoto vanuit een wat hoger standpunt. Klim in een boom of een uitkijktoren, ga op een brug of dijkje staan of neem desnoods een keukentrapje mee, en gebruik een kort of middellang teleobjectief. Door dit iets hogere standpunt heb je meer overzicht en zie je meer fotokansen. Met het teleobjectief kun je de gelaagdheid in het landschap mooi vastleggen. Mist ontstaat vaak op de laagste punten in het landschap, waardoor het de hoger gelegen landschapselementen fraai accentueert. Je ziet in feite een gelaagd taartje met afwisselend mist, land, gebouwen en bomen. Dat levert mooie, stemmige, gestructureerde polder-, rivieren- en akkerlandschappen op. Zoals gezegd: herhaling in combinatie met vervaging werkt altijd goed.

In heuvelland of bergachtig gebied kun je dit effect nog krachtiger aanzetten. Vanaf een berg kun je het lager gelegen landschap in het dal mooi vastleggen in vogelperspectief. Mist creëert ook in deze situaties diepte, gelaagdheid, lijnen en structuur. In Nederland ben je hiervoor aangewezen op de Holter- en Lemelerberg, Schoorl, de Zevenheuvelen bij Nijmegen, de Posbank en de heuvels in Limburg. Experimenteer daarbij ook eens met langere sluitertijden van enkele tot 10 à 15 seconden. De mist krijgt hierdoor een vloeibaar, melkachtig karakter en steekt prachtig af tegen het donkerdere (heuvel)landschap.

Praktijktips

Is de mist potdicht en zie je nauwelijks details? Ga dan het bos in voor de beste fotokansen. Bossen zijn immers vaak een chaotische mix van stammen en takken, en het is lastig om zoiets evenwichtig en uitgebalanceerd in beeld te brengen. Mist verbergt veel van die chaos, waardoor je composities rustiger worden en het onderwerp simpeler en fraaier oogt. Bovendien zorgt die mist ook voor een mysterieuze, spookachtige sfeer en zorgt het diffuse licht ervoor dat je minder snel problemen krijgt met je belichting.

In dichte mist kun je ook de (sterk verhulde) zon als onderwerp meenemen in je compositie. Door de dichte mistlaag kun je namelijk zonder al te veel risico’s tegen de zon in fotograferen. Gebruik wel altijd een zonnekap om overstraling zoveel mogelijk te voorkomen. Andere mooie effecten in het bos zijn zonneharpen die tussen de boomstammen door de mist verlichten. Kies in deze situatie voor een zijlicht- of tegenlichtpositie, selecteer een klein diafragma (hoog F-getal) en belicht op de lichtere delen van je compositie voor een extra spookachtig, dramatisch resultaat. Vergeet ook niet om details te fotograferen, zoals een fraai uitgelicht herfstblad, een bedauwd spinnenweb of een mooie paddenstoel met waterdruppels. Dergelijke macro-opnames vullen je landschapsfoto’s vaak mooi aan en zorgen voor variatie.

Is de mist niet potdicht? Fotografeer dan bij voorkeur een open, gelaagd landschap met waterpartijen. Kies ook in deze gevallen voor zijlicht (ook wel bekend als ‘strijklicht’) of tegenlicht. Wanneer je fotografeert met het licht in je rug, loop je kans om zelf als mistige schaduw in beeld te verschijnen. Bij zijlicht krijgt de mist een warme gele of oranje kleur en fungeert die als spectaculaire, fluorescerende achtergrond. Kies daarbij voor een duidelijk herkenbaar en geïsoleerd hoofdonderwerp in je foto, zoals een zwemmende fuut, een molen of een vrijstaande boom, en belicht op de lichte mistachtergrond. Je onderwerp zal veranderen in een silhouet en zal samen met de opvallende gekleurde achtergrond voor een prachtig minimalistisch, bijna grafisch resultaat zorgen. Let op: deze periode van ‘gouden mist’ duurt meestal maar erg kort. In de opgewarmde atmosfeer verdwijnt de mist razendsnel. Merk je dat de mist oplost? Zoek dan snel een goede plek en zorg voor een goed onderwerp met een herkenbaar silhouet!

Is de mist erg lokaal? Dan is sprake van mistbanken. Dit zijn lokale flarden laaghangende mist die zich langzaam verplaatsen bij zwakke wind. Ideaal voor de landschapsfotograaf omdat ze vaak voorkomen op mooie herfstdagen met zacht ochtendlicht. Zoek in dat geval brede sloten, vennen, meren of vijvers op waarboven een laagje mist hangt. Doordat het vrijwel windstil is, zal het water spiegelglad zijn en kun je fraaie reflecties meenemen in je foto’s.

Hangt de mist erg dicht bij de grond? Probeer dan dieren en objecten te fotograferen die net boven de mist uitsteken. Bijvoorbeeld grazende koeien en schapen in het weiland, burlende herten of fotogenieke kerktorens en molens. Ook hier kan een langere sluitertijd voor verrassende resultaten zorgen.

Is de mist eenmaal opgetrokken? Ga dan nog niet naar huis maar zoek naar macro-onderwerpen. Doordat het windstil is, zitten veel insecten, spinnenwebben, bladeren, objecten en planten vaak nog onder de fraaie dauwdruppels. Ideaal voor intieme herfstdetails!

De juiste belichting

Mist fopt behalve de autofocus ook de belichtingsmeter van je camera. Door het vele wit in je composities heeft de camera de neiging om onderbelichte (te donkere) foto’s te maken. Om dit te voorkomen, kun je de belichting een stop hoger instellen (+1). Dit compenseert de onderbelichting en levert correct belichte foto’s op. Zoek in de handleiding van je camera op hoe je dit doet en experimenteer met de juiste belichtingscorrectie voor het beste resultaat.

Voorbereiding en nazorg

Hoewel je bij mist vaak fotografeert in klamme en koude omstandigheden, hoef je je apparatuur niet extra te beschermen. Check alleen nu en dan of je frontlens of filter niet condenseert. Het kan handig zijn om een handdoek mee te nemen om je spullen af en toe even af te drogen, maar van een beetje vocht en kou gaat je camera echt niet stuk. Wel kan de kou je accu’s sneller laten leeglopen. Houd dus altijd een reserveaccu paraat in een warme broekzak.

Gebruik afwisselend een groothoekobjectief (ongeveer 15-40 mm bij fullframe) en een kort teleobjectief (50 tot 200 mm) tijdens je mistfotografie. Dat zorgt voor variatie in je foto’s en maakt dat je kunt inzoomen op details, maar ook weidse landschappen kunt vastleggen. Omdat de sluitertijden al snel erg lang kunnen worden door het schaarse licht, is een statief een absolute voorwaarde. Een statief zorgt niet alleen voor scherpere foto’s, maar houdt je handen vrij en vertraagt je tempo. Je zult beter gaan nadenken over je compositie, beeldhoek en standpunt alvorens je een foto maakt, en dat komt de kwaliteit van je foto’s ten goede.

Ook in de winter ontstaat mist. Wanneer de dauwpunttemperatuur onder het vriespunt ligt, ontstaat aangevroren mist oftewel rijp. Deze situaties zijn zeldzaam, maar in fotografisch opzicht bijzonder fraai en productief. Bomen, struiken, gras en zelfs spinnenwebben worden bedekt onder een fijn laagje ijskristallen en het hele landschap krijgt een feeërieke sfeer. Vooral als er ook nog eens een contrasterende, staalblauwe lucht is! Houd de weerberichten dus goed in de gaten voor dit fenomeen, sta vroeg op en zorg voor de juiste belichtingscorrectie om juist belichte foto’s te krijgen.

Mistige landschappen hebben vaak lage contrasten en zien er rechtstreeks uit de camera soms wat flets en grauw uit. Ze hebben dus nog wat nabewerking in Lightroom of Photoshop nodig om er spetterende plaatjes van te maken. Je zult wat extra contrast en helderheid moeten toevoegen. Tip: overdrijf dit niet, want het moet er wel een beetje natuurlijk blijven uitzien. Te veel contrast of verzadiging zal alle sfeer tenietdoen en ‘hysterische foto’s’ opleveren. We wensen je veel mist deze herfst en veel plezier met fotograferen! 


Mis niks met de wekelijkse Zoom.nl nieuwsbrief!

E-mailadres

Wil je het noorderlicht fotograferen? Wij helpen je met de voorbereiding!

Nikkor Z 17-28mm f/2.8