Met dit stappenplan maak jij de mooiste foto’s van de maan

Dit heb je nodig

Om de maan te fotograferen, kun je waarschijnlijk gewoon aan de slag met je huidige apparatuur.

Objectief

Wat je in ieder geval nodig hebt om alleen de maan te fotograferen, is een (flinke) tele(zoom)lens. Hoe meer tele-bereik, hoe meer je op de maan kunt inzoomen en hoe groter deze dus in beeld komt. Het beste kun je een superteleobjectief inzetten om de maan dichterbij te halen, maar ook met een 200mm-objectief of 70-200mm-telezoom lukt het al.

Eventueel kun je achteraf de foto ‘croppen’ (bijsnijden), zodat de maan groter in beeld lijkt. Dat heeft natuurlijk wel gevolgen voor de resolutie en de beeldkwaliteit, houd daar dus rekening mee. Ook is het mogelijk om een teleconverter (‘extender’) te gebruiken voor een langere brandpuntsafstand en krappere uitsnede.

Statief

Je zult zo zien dat je met vrij korte sluitertijden kunt werken, maar toch raden we wel aan om ook een statief te gebruiken. Het is namelijk belangrijk dat de camera zo min mogelijk trilt. Doordat je gebruikmaakt van een zo lang mogelijke telelens, is het vaak lastig om deze goed stil te houden. De kleinste trilling kan al zorgen voor ongewenste onscherpte in je foto’s. Daarnaast is het vanaf statief makkelijker om de compositie en scherpstelling nauwkeurig te bepalen.

Geen statief bij de hand? Probeer je camera op een andere manier goed stil te houden. Leg die eventueel op een pittenzak voor meer stabiliteit.

Scherpstellen

De camera heeft waarschijnlijk moeite met goed scherpstellen. Het is dus verstandig om handmatig scherp te stellen voor het beste resultaat. Het is handig om bij het scherpstellen je camera op live-view te zetten, en dus via het schermpje te zien wat je fotografeert. Bij de meeste camera’s is het in de live-viewstand mogelijk om in te zoomen op het scherm. Op deze manier kun je heel nauwkeurig bepalen waarop je precies wilt scherpstellen. Nu komt dat statief goed van pas: heb je eenmaal goed scherpgesteld, dan kun je naar hartenlust met je instellingen spelen.

Houd er wel rekening mee dat de aarde gewoon doordraait terwijl jij aan het werk bent. Vooral als je inzoomt, schuift de maan in een mum van tijd weer uit je beeld. Je moet de camerapositie daarom doorlopend bijstellen om je compositie intact te houden!

Camera-instellingen

Als je camera eenmaal stabiel staat, is het tijd om de juiste instellingen te kiezen. Het is niet verstandig om de belichting aan de camera over te laten. De maan is een felle, witte bol met daaromheen een zwarte lucht. Dat maakt het voor de camera erg lastig om goed scherp te stellen en om de juiste belichting te bepalen.

Automatisch of handmatig?

Richt je je camera op de maan in de automatische stand, dan zul je zien dat de maan een felle lichtbol is. Dit hangt enigszins af van of de maan vol is of niet. Maar ook een maansikkel of halvemaan is fel: het valt hooguit minder op. In de automatische stand kiest de camera dan ook vaak niet de goede instellingen, en dus krijg jij niet het resultaat dat je uiteindelijk wilt.

Bij het vastleggen van de maan moet je vaak extreem onderbelichten. Schakel je camera dus over naar de manuele stand zodat jij alle instellingen zelf kunt bepalen: kies dus de M-stand.

Iso-waarde

Om ruis te beperken, is het verstandig om je iso-waarde zo laag mogelijk te houden. En dat kan ook prima, want je fotografeert een felle lichtbron en zult verder niet de uitersten van je camera hoeven opzoeken. Iso 100 of 200 is meestal perfect.

Diafragma

Het diafragma is bij het fotograferen van alleen de maan niet zo’n heel belangrijke instelling. Voor een goede scherpte van de maan kun je je diafragma het best wat knijpen. Het is qua lichtomstandigheid ook helemaal niet nodig om je diafragma zo ver mogelijk open te zetten en dus een extreem lage F-waarde te kiezen.

Ga voor een goede scherpte rond de F8 of F11 zitten: zoek online maar eens op wat de ‘sweet spot’ van jouw objectief is: met dat diafragma is jouw objectief het scherpst.

Sluitertijd

In tegenstelling tot wat je gewend bent bij nachtfotografie, is een lange sluitertijd helemaal niet nodig. Een te lange sluitertijd kan ertoe leiden dat de maan veel te licht en bovendien onscherp op de foto komt. Dit heeft te maken met de draaiing van de maan en de aarde. Aangezien de maan zelf behoorlijk wat licht weerkaatst, kun je rustig kiezen voor bijvoorbeeld 1/200 seconde.

Combinatie van instellingen

Maar: geen avond is hetzelfde, dus je zult zelf de ideale instellingen moeten bepalen op het moment dat jij fotografeert. Gebruik live-view of de lichtmeter van je camera in combinatie met proefopnamen om ervoor te zorgen dat de foto ‘goed’ is belicht. Dat wil zeggen: de detaillering in de maan is zichtbaar en die is geen uitgebeten witte bol.

Bekijk telkens je foto kritisch, en als de maan extreem fel blijft, ga je simpelweg door met de sluitertijd terugschroeven, soms zelfs naar 1/500 seconde of nog korter. Op een gegeven moment zul je het detail in de maan tevoorschijn zien komen.

Nu druk je af. Ziet de foto er goed uit? Prima! Check ook even je histogram en let erop dat rechts geen piek zit. De grote piek aan de linkerkant van je histogram is logisch, aangezien je op de maan belicht. De rest van de foto wordt daardoor pikzwart!

Bijzondere maanfoto’s

Wil je niet een gewone foto van de maan maken? Je kunt ook bij bijzondere omstandigheden fotograferen, of extreem veel detaillering vastleggen.

Maansverduistering

Tijdens een maansverduistering, en vooral bij een bloedmaan, is de helderheid van de maan een stuk lager. Wel is elke verduistering anders en hangt het ook af van de fase waarin de verduistering zich op een bepaald moment bevindt. Je belichting zal daardoor telkens anders zijn, en deze moet je ook regelmatig blijven bijstellen.

Belangrijk is dat je de belichtingstijd ook weer niet te lang laat worden. Want doordat de aarde beweegt, krijg je bij een te lange belichting geen mooie scherpe bol te zien maar een vervaagd geheel. Gebruik je bijvoorbeeld een 24mm-objectief, dan kun je ongeveer 20 seconden lang belichten, terwijl met een 200mm-tele plusminus 2 seconden het maximum is. Zie hiervoor het stukje over de 500-regel in het onderdeel ‘Technieken en regels’ in hoofdstuk 1.

Je moet dus zoeken naar een goede combinatie van instellingen, door in dat geval een grotere diafragmaopening en/of hogere iso-waarde in te stellen.

Meer in detail

Voor supergedetailleerde afbeeldingen van de maan waarbij je alle kraters goed kunt zien, wordt vaak de ‘stacking’-techniek gebruikt. Daarbij wordt een groot aantal foto’s met behulp van software over elkaar heen gelegd. Verder gebruik je dezelfde techniek als voor een simpele maanfoto. Een langere lens is dus essentieel. Minimaal 200 mm, maar liever 400 mm of meer.

In plaats van één foto maak je er vijftig tot honderd. Hoe meer, hoe beter de detaillering. Kijk hoe de maan door de hemel beweegt en zet je camera op statief. Zorg ervoor dat de maan in één hoek begint en langzaam naar de andere hoek beweegt. Zo kun je zoveel mogelijk foto’s maken voordat de maan je frame uit beweegt.

Na het maken van alle foto’s dien je deze in te laden in software, bijvoorbeeld Registax (gratis) voor pc of Starry Star Stacker of Siril (gratis) voor de Mac. Hoe het stacken verder in zijn werk gaat, kun je op de website van de betreffende software nalezen.

Nóg dichterbij

Wil je nóg dichterbij? Met een telescoop kun je op de kraters van de maan inzoomen. Er zijn ook relatief goedkope telescopen met ‘camera mounts’. De optische kwaliteit is niet geweldig, maar met stacking-technieken zijn er toch spectaculaire foto’s mee te maken. Kijk voor meer informatie bijvoorbeeld op www.astroforum.nl. Hier zitten veel hobbyisten die je op weg kunnen helpen.