Fine-art portretfotografie: maak een meesterlijk portret

Iedere fotograaf die zich met fine-art fotografie bezighoudt, zal waarschijnlijk een andere definitie geven van wat dit voor hem of haar betekent. Wij bespreken hier de stijl van de auteur, het maken van ingetogen en klassieke portretten in de stijl van de oude meesters. Een stijlvol geheel met sfeer en emotie waarbij de kijker zijn eigen verhaal kan bedenken.

Inspiratie

Een lastige vraag is hoe je aan je ideeën komt. Eigenlijk is daar geen pasklaar antwoord op. Het kan van alles zijn. Het kan iets zijn dat je in een tijdschrift of film gezien hebt bijvoorbeeld. Of tijdens het surfen op internet. Je kunt uren op Pinterest ronddwalen, niet alleen om je creativiteit op gang te houden, maar ook om te leren en jezelf steeds verder te ontwikkelen. Wanneer je het gevoel krijgt om iets uit te gaan werken, maak dan een lijst met trefwoorden die met dat gevoel samengaan en combineer die met algemene termen als “fotosessie” of “kind” om te zoeken in Google-afbeeldingen en Pinterest. Het resultaat is honderden beelden om inspiratie bij op te doen.

Inspiratie of plagiaat?

Het is een eeuwenoude discussie: zelfs de oude meesters in de schilderkunst werden van plagiaat beschuldigd. Bijna alles is al eens gedaan op het gebied van fotografie of welke andere kunstvorm ook. Gedurende je leven komt je met kunstuitingen in aanraking die je aanspreken of juist niet. Zo ontwikkel je automatisch een referentiekader, waaruit vervolgens een eigen stijl ontstaat.

Wanneer je inspiratie opdoet in het werk van een andere fotograaf, op het gebied van belichting of styling en iets probeert in dezelfde richting, is het nooit volledig nabootsen. Het zal toch altijd jouw eigen werk worden. Omdat je met een ander model werkt, je andere materialen gebruikt en omdat je met andere ogen kijkt. Het mooie van inspiratie opdoen is ideeën gebruiken en daar vervolgens een eigen draai aan geven.

Wat een fine-art portret bijzonder maakt, zijn de emoties en gevoelens die de fotograaf in de foto weet te leggen. En dan bedoelen we niet alleen de gevoelens van het model, maar ook juist de gevoelens en kwetsbaarheid van de fotograaf zelf. Elke fotograaf zal dit op zijn eigen manier in het beeld integreren.

Durven doen

Er wordt vaak heel geheimzinnig gedaan over fine-art portretfotografie. Alsof het een soort elitefotografen betreft, met bijzondere gaven. Dit weerhoudt anderen ervan om met deze stijl fotografie daadwerkelijk aan de gang te gaan. Daarnaast zijn er weinig fine-art fotografen in Nederland die hun kennis en ervaring willen delen. Dan is het voor een startend fotograaf erg moeilijk te ontdekken waar en hoe je moet beginnen.

Probeer dan eens een workshops in fine-art fotografie te volgen of zoek contact met andere fine-art fotografen. Probeer wat je hebt geleerd met anderen te delen die zich ook op dit gebied verder willen ontwikkelen. Blijf doorzetten en ga net zo lang door met oefenen tot je de vaardigheden onder de knie hebt.

Shoot voorbereiden

Om een mooi beeld te creëren, is voorbereiding essentieel. Veel van de voorbeelden die je op Pinterest of Google ter inspiratie verzamelt, bewaar je in boarden die je later gebruik als moodboard. Op die manier kun je ook modellen en visagisten uitnodigen om naar de voorbeelden te kijken, zodat je zeker weet dat je allemaal ongeveer hetzelfde beeld of dezelfde sfeer voor ogen hebt.

Modellen

Iedere fotograaf heeft wel bepaalde voorkeuren voor een stijl. Doe daar iets mee: onze voorkeuren zijn er om en bepaalde reden. De dochter van jouw beste vriendin op de foto zetten is heel leuk … voor jouw vriendin. Maar wordt jouw creativiteit daarmee aangewakkerd?

Vooral in het begin is het belangrijk om alles in jouw voordeel te laten werken. Dus ga op zoek naar een model dat jou inspireert. Misschien denk je dat een ervaren model geschikter is dan een onervaren model. Vaak is het tegenovergestelde waar. Een onervaren model stelt zich kwetsbaarder en echter op. Twee mooie eigenschappen wanneer je emoties in je foto’s wilt laten doorschijnen.

Model release

Werk altijd met contracten voor al je modellen om problemen te voorkomen als je de foto’s naderhand wilt gebruiken. Begin daar vrij snel mee, zodat je er zeker van bent dat je straks de gemaakte foto’s ook voor eigen promotie kunt gebruiken.

Studio

Voor het meeste shoots kun je met een kleine studio al uit de voeten. Als je vindt dat witte muren teveel licht weerkaatsen, kun je ook de muren neutraal grijs verven. Op de achtermuur kun je achtergrondrollen bevestigen. Zorg dat je het model op ooghoogte fotografeert, eventueel laat je je model op een krukje zitten. In principe kunnen fine-art portretten gemakkelijk in een kleine ruimte gefotografeerd worden.

Aankleding en achtergronden

De dure achtergronden die sommige fotografen gebruiken kan niet elke fotograaf zich veroorloven. Dat hoeft ook niet, want nodig is het allerminst. Fotosessies en shoots kun je ook al organiseren met een beperkt budget. Ga gewoon op zoek naar allerlei mogelijkheden om op een budgetvriendelijke manier toch speciale en mooie settings te creëren. Ga ook regelmatig eens lans bij de kringloopwinkel. Zo verzamel je van alles, oude schuttingen, oude gordijnen of balen stro.

Wanneer jij graag zelf een omgeving creëert, zul je zien dat er heel veel mogelijk is met een kleine ruimte en een klein budget.

Een andere handige locatie om achtergronden te kopen is op de (stoffen)markt. Er zijn daar veel stands die stoffen voor 1 euro per meter verkopen. Dit betekent dat je voor 2 euro of minder een nieuwe achtergrond voor een portretsessie kunt aanschaffen.

Op de achterste balken van de studio kun je een paar lijmklemmen bevestigen. Op die manier kun je in een paar seconden een nieuwe achtergrond van stof ophangen. Hetzelfde kun je bereiken door bijvoorbeeld met een paar klemmen een stuk stof op een gordijnrail vast te maken in de woonkamer of aan een deur.

Studioapparatuur/lampen

Voor het maken van een fine-art portret in een studiosetting is er in principe niet meer nodig dan één studiolamp – en soms een reflector. Bij fine-art portretten is het toch vaak less is more. Bedenk daarbij dat je vaak het avondlicht wilt nabootsen dat schuin naar beneden via een hoog raam binnen valt. Dit wordt vaak het Rembrandt-licht genoemd. Je kunt je misschien afvragen waarom een fotograaf zulk licht wil nabootsen wanneer je hetzelfde effect ook met natuurlijk licht kunt bereiken. Het antwoord is vrij simpel: je hebt meer controle. En juist de manier waarop het licht valt en de hoeveelheid licht op je model zijn heel belangrijk voor de sfeerbepaling in je beelden. Natuurlijk licht verandert constant, waardoor het licht op het model constant mee verandert. Het licht is zeer afhankelijk van de weersomstandigheden en gezien de reputatie van het weer in Nederland is het onmogelijk van tevoren te weten waar je precies aan toe bent. Wanneer jij als fotograaf hier geen moeite mee hebt, dan kun je dit zeker op die manier doen. Het is dan prettig dat het licht een vast gegeven is.

Een ander voordeel van fotograferen met studiolampen is dat je niet tijdgebonden bent om een bepaald licht te gebruiken. Je zou als je er zin in hebt midden in de nacht ook een fine-art portret kunnen vastleggen. Uiteindelijk maakt het niet uit of je met natuurlijk licht of met studiolampen fotografeert, dat zie je wel aan de foto’s bij het artikel. De principes en regels blijven hetzelfde.

Props of accessoires

Je kunt een vermogen uitgeven aan spullen om gave fashion shoots te kunnen organiseren. Dit kost je wel een vermogen. Ook met heel weinig middelen kun je iets moois bereiken. Net als met de achtergronden ga je hiervoor naar de kringloopwinkel en rommelmarkten. Het is een sport op zich om van alledaagse objecten iets anders te maken, om ze op een andere manier te gebruiken en daarmee een illusie teweeg te brengen.

Een voorbeeld hiervan zie je in de foto van de man aan de tafel. De mooie antieke tafel hij aan zit, is feitelijk de deksel van een kist, in het dagelijks leven een salontafel. Zo kan een simpele oude kist leiden tot een veelgebruikt attribuut.

Ook de ‘antieke’ jurk die het model hier draagt komt gewoon van de kringloop en is ‘stiekem’ helemaal geen jurk. De onderkant is een zwart T-shirt en de kanten kraag is een gehaakt gordijntje. Daarnaast kun je ook (gekleurde) doeken als kleding gebruiken.

Een parelketting bij een outletwinkel kost maar een paar centen en kleedt toch altijd mooi aan. Probeer eens een oud versleten beeldje of een kapotte pop in je setting. Wanneer in de herfst de bladeren van de bomen vallen, kun je die verzamelen en op je modellen leggen voor leuke effecten. Het credo hierbij is: denk ‘out of the box’. Dit zijn zomaar enkele voorbeelden om aan te geven dat het hebben van een dikke portemonnee geen noodzaak is om mooie beelden te creëren.

Camera en lenzen

Canon of Nikon? Fullframe of cropsensor? Natuurlijk is het prettig om met degelijke apparatuur te werken, maar het maken van een mooi beeld heeft weinig te maken met de camera of lenzen waarmee je fotografeert. Het heeft meer te maken met de manier waarop je ze gebruikt.

Wanneer je begint met portretfotografie is een 50 mm-lens altijd voldoende (bij fullframe 85 mm). Wanneer je een beetje een luie fotograaf bent, is een zoomlens wel handig. Een handige lens is dan de de 70-200 mm. Er is voor Canon een goedkope versie met F4 zonder stabilisatie, wat ook niet nodig is als je flitslampen gebruikt. Dit is een lichte en super scherpe lens. Maar je mag natuurlijk ook voor de duurste lenzen gaan wanneer je die kunt aanschaffen. Het is alleen geen vereiste om mooie portretten te kunnen schieten. Vaak wordt lichtsterkte genoemd als reden om een duurdere lens aan te schaffen. Dit kan inderdaad een heel goede reden zijn. Maar dit geldt vooral voor daglicht. In de studio gebruik je meestal een diafragma opening van rond de F5,6 of F8, dan heb je geen lichtsterke lens nodig. Moet je met een klein budget fotograferen? Ga dan voor de plastic fantastic: de 50mm F1,8, die alle grote merken er hun assortiment hebben.

Lichtvervormers en lichtopstelling

Wanneer je fine-art portretten maakt, is een goede keuze de softbox. En ja: size does matter, the bigger, the better – en hoe dichterbij, hoe zachter het licht.

Fine-art portretten (ook klassieke portretten genoemd) maken vooral gebruik van Rembrandt-licht. Het licht valt in een hoek van zo’n 45 graden op het onderwerp. Vermoedelijk is Rembrandt geïnspireerd door het zonlicht zoals dat vroeger binnenviel door hoge en smalle vensteropeningen. Door deze belichting ontstaat er een driehoek op de wang aan de schaduwkant van het model. Door het licht of het model een beetje te verplaatsen en een reflector toe te voegen, kun je het effect versterken of verzachten. Er zijn nog vele mogelijkheden om te spelen met licht. Zo kun je door het hoofdlicht te draaien of te verplaatsen wat van de achtergrond mee verlichten. De vele mogelijkheden komen pas echt tot leven komen als je ze ziet. 

Camera-instellingen

Camera-instellingen zijn heel afhankelijk van de omstandigheden waaronder je werkt. Een vuistregel die je kunt hanteren kan zijn F 7,1 bij 1/125 sluitertijd. Wanneer jij je flitser zo instelt dat je deze waarden kunt gebruiken, dan kun je met het veranderen van diafragma en iso je scherptediepte controleren of de overall indruk van je foto beïnvloeden van iets lichter naar iets donkerder.

Bewerking

De bewerking is het meest persoonlijke dat je aan je foto’s kunt toevoegen. Het is jouw eigen sausje: dat wat jouw beelden jouw eigen creaties maakt. De nabewerking van Carine Belzon is als volgt. Breng de hooglichten naar beneden en open de schaduwen om het beeld ‘vlak’ te maken. Daarna speel je met de saturatie. Dit ‘recept’ werkt eigenlijk altijd en je zult zien dat wanneer jij een tijdje aan de slag bent je ook een eigen recept zult ontwikkelen.

Bekijk hieronder de video over fotografe Natascha, waarin we haar volgen met haar fine-art fotografie!