Fotografisch abc: begrippen en afkortingen uitgelegd

CONTRASTDETECTIE

CONTINULICHT

CROPPEN

Als je regelmatig foto’s bewerkt, dan ben je dit begrip vast al eens tegengekomen. Bij het ‘croppen’ snijd je tijdens de nabewerking een stuk van de oorspronkelijke foto weg.

CROPFACTOR

De meeste spiegelreflexcamera’s hebben een sensor die kleiner is dan het vroegere kleinbeeldnegatief. Bij een gelijkblijvende brandpuntsafstand resulteert dat in een kleinere beeldhoek, waardoor je 200 mm telelens effectief een 300 mm wordt. In dat geval spreek je van een crop- of verlengingsfactor van 1,5x. Je hebt ook camera’s met een cropfactor van 1,6x (Canon) en 2x (FourThirds). Fullframecamera’s hebben een sensor die even groot is als een kleinbeeldnegatief, zodat er geen sprake is van een cropfactor.

Lees ook: Sensormaat ; Is groter altijd beter? 

CROPFRAME

D

DAGLICHT

DE 500 REGEL

DE ISO 6400 TRUC

DIAFRAGMA

De variabele opening van je lens wordt ook wel diafragma genoemd. Het F-getal geeft de grootte van de opening aan. Hoe hoger het F-getal, hoe kleiner de diafragmaopening en hoe minder licht wordt doorgelaten naar de beeldsensor.

Lees ook: ISO, Diafragma & Sluitertijd; de belichtingsdriehoek uitgelegd

DICHTGELOPEN

In het Engels ook wel ‘clipping’.

DIFFUSOR

DNG

Camera’s kunnen verschillende raw-indelingen gebruiken, waardoor niet alle softwaretoepassingen raw-bestanden kunnen lezen. Een oplossing hiervoor is dng (digitaal negatief). Een dng-formaat is een open formaat, ontwikkeld door Adobe, dat ervoor zorgt dat bestanden altijd uitgelezen kunnen worden. Sommige camerafabrikanten bieden het dng-formaat aan als raw-formaat in hun camera’s. Als dat niet zo is, kun je het achteraf omzetten.

Lees ook: De voordelen van fotograferen in RAW

DOF (scherptediepte)

Is de achtergrond wazig en de voorgrond scherp? Of is alles scherp op de foto? Dit heeft te maken met scherptediepte: wat van voor tot achter scherp wordt afgebeeld. Scherptediepte wordt wel eens vertaald als DOF, een afkorting die staat voor Depth of Field.

Lees ook: Wat is bokeh en wat voor effect geeft het?

DOKA

Het begrip ‘doka’ is een echte klassieker. Het betekent donkere kamer: de plek waar analoge foto’s worden ontwikkeld en vergroot. Nu de echte doka een zeldzaamheid is geworden, wordt wel eens gesproken over de ‘digitale doka’ om fotobewerkingsprogramma’s aan te duiden.

DOORDRUKKEN

In het Engels ook wel ‘burn’.

DPI

Dit begrip komt oorspronkelijk uit de druktechniek en staat voor het aantal ‘dots per inch’. Nu wordt dpi ook gebruikt om het aantal pixels per inch aan te geven bij een foto, hoewel ppi juister zou zijn. Zie ook Resolutie.

DRAADONTSPANNER

DSLR

Deze afkorting staat voor Digital Single Lens Reflex, en wordt gebruikt voor spiegelreflexcamera’s.

DX

DYNAMISCH BEREIK

E

EF

EF-S

ELEKTRONISCHE SLUITER

ELEKTRONISCHE ZOEKER

Bij een elektronische zoeker wordt het beeld dat op de sensor valt elektronisch weergegeven op een miniatuurdisplay. Vergeleken met de optische zoeker geeft de elektronische zoeker vaak meer informatie, zoals live histogram, raster en horizon. Hieraan kun je bijvoorbeeld zien of je de camera rechthoudt. Voordeel is dat je aanpassingen in belichting of witbalans direct ziet, nadeel kan de mindere kwaliteit zijn.

Lees ook: Optische zoeker vs elektronische zoeker

EOS

ETTL

ETTR 

EXIF

IPTC

EV

F

FASEDETECTIE

FISHEYE

Met een groothoeklens krijg je meer in beeld dan normaal. Wil je echt alles vóór je op de foto hebben, en vind je een flinke dosis vertekening geen probleem? Dan kom je uit bij een fisheyelens. Wil je meer weten over deze lenzen en aankoopadviezen? Lees dan deze uitgebreide cursus over Fisheye.

(LENS) FLARE

Het verschijnsel flare is een ongewenste lichtweerkaatsing in de lens, die vlekken, strepen of cirkels op de foto geeft. Dit gebeurt meestal bij tegenlicht en bij het fotograferen van lichtbronnen. Vaak proberen fotografen flare te vermijden door filters of een zonnekap te gebruiken of door een andere positie te kiezen. Flare wordt soms juist als sfeervol effect toegevoegd in de nabewerking. Als je lensflare niet in je foto wilt terug zien, geeft de Fotodokter handige tips.

FILTERS

Polarisatiefilter, grijsfilter, gelfilter

FISH EYE

FLITSER

Reportageflitser, opzetflitser

FLITSSCHOEN

Hotshoe, coldshoe

FLITSSYNCHRONISATIETIJD

FOCUS STACKING

FOCUSPUNT

FOURTHIRDS

Het fourthirds systeem is een standaard, ontworpen door Olympus en Kodak voor digitale spiegelreflexcamera’s. Het systeem zorgt ervoor dat objectieven en body’s van verschillende producenten verwisselbaar zijn.

FPS

FRESNELLENS

FULLFRAME

FX

G

GEHEUGENKAART

GORDIJN

Tweede gordijn

GRID

GRIJSFILTER

Ook wel ND-filter. Grijsverloopfilter.

GRIJSKAART

Je kunt je camera automatisch de juiste wit- of kleurbalans laten instellen. Maar het kan ook handmatig. Een grijskaart kan je daarbij helpen. Houd de grijskaart voor de camera en maak een beeldvullende foto van de kaart. Zo wordt grijs zuiver grijs en wit zuiver wit. De Fotodokter legt in deze behandeling uitgebreid uit hoe je met een grijskaart werkt.

GROOTHOEK

GOUDEN UURTJE

H

HARD LICHT

HDR

Deze afkorting staat voor High Dynamic Range. Door het beperkte dynamisch bereik van de camera raken details verloren. Dit uit zich in over- of onderbelichte delen. Met hdr voeg je verschillend belichte foto’s samen. Op deze manier zijn zowel in de lichte als in de donkere delen de details zichtbaar. Wil je zelf een keer HDR fotograferen? Lees dan deze Expertcursus voor meer diepgang en praktische tips.

HIGH KEY

HISTOGRAM

Het histogram laat de verdeling van donker en licht zien in een foto. Een grafiek die uitschiet naar links? Dan bevat het beeld veel donkere vlakken. Zit er rechts een grote piek, dan veel lichte. Zo’n histogram zegt niet automatisch dat die foto is onder- respectievelijk overbelicht. Misschien was het onderwerp wel pikzwart dan wel spierwit, of heb je bewust gekozen voor een heel donker of licht plaatje. In deze korte video leggen we precies uit hoe je jouw histogram goed leest.

HONINGRAAT

HYBRIDE AUTOFOCUS

Hybride betekent letterlijk vermenging van ongelijksoortige zaken. Bij een hybride autofocus heb je een combinatie van bijvoorbeeld fasedetectie en contrastmeting. De dubbele inspanning versnelt en verbetert de AF-functie.

HYPERFOCALE AFSTAND

I

INFRAROOD

IR-filter

INVULFLITS

IS

Deze afkorting, die je vaak tegenkomt bij een nieuwe camera of lens, staat voor Image Stabilizer. Dit zorgt ervoor dat je camera of lens trillingen onderdrukt, zodat je scherpere foto’s uit de hand kunt maken. De Fotodokter heeft iemand geholpen waarbij de IS niet meer werkt. Wat doe je dan?

ISO-WAARDE

Via de ISO-waarde regel je de lichtgevoeligheid van de beeldsensor. Hoe hoger de ISO-waarde, hoe minder licht je voor een foto nodig hebt. Aan hoge ISO-waarden hangt echter een prijskaartje: beeldruis.

Lees ook: ISO, Diafragma & Sluitertijd; de belichtingsdriehoek uitgelegd

J

JPG (of jpeg)

…dan spreken we van een JPG-artefact.

K

KALIBREREN

Om zo natuurgetrouw mogelijke kleuren op je beeldscherm of uit je printer te krijgen, zul je jouw scherm of printer moeten kalibreren. Bij printers wordt kalibratiesoftware vaak meegeleverd. Voor je beeldscherm kun je een apart apparaatje aanschaffen om de kleuren goed in te stellen, zoal de Spider3. Hoe je dat thuis doet, legt de Fotodokter uit in deze behandeling.

KELVINWAARDE

KIKKERPERSPECTIEF

Houd je camera heel laag bij de grond of zet hem op de grond en maak een foto. Het resultaat is een beeld vanuit kikkerperspectief. Het tegenovergestelde heet vogelperspectief.

Lees ook: Het belang van een goed standpunt en het juiste perspectief in je fotografie

KLEINBEELD

KLEURDIEPTE

KLEURENFILTER

KLEURENKAART

KLEURRUIMTE

KLEURTEMPERATUUR

KLEURZWEEM

Over het algemeen een verschijnsel dat je als fotograaf liever niet tegenkomt. Een bepaalde kleur ligt als een doorzichtig laagje over de foto heen, waardoor je de natuurlijke kleuren kwijt bent. Sommige fotografen voegen in de nabewerking bewust een kleurzweem toe voor een sfeereffect.

KLEPPENSET

KORREL

KRUISSENSOR

L

LANDSCHAPSSTAND

LAMELLEN

LCD

LENS

Verschil met objectief

LENSFLARE

LICHTAFVAL

LICHTBRON

LICHTMETER

LICHTSTERK

Ook wel ‘snelle lens’ genoemd

LICHTSTERKTE

LICHTVERVUILING

LICHTVORMER

LIGHTROOM

LIVEVIEW

De functie liveview maakt het mogelijk het lcdscherm op je camera te gebruiken als een (grotere) zoeker. Voorheen was dit alleen mogelijk op een compactcamera, maar inmiddels zijn ook de meeste spiegelreflexcamera’s ermee uitgerust.

LOW KEY

LOONEY 11 REGEL

M

MACRO

MATRIX METING

M-STAND

MATGLAS

MECHANISCHE SLUITER

MEETREKKEN

In het Engels ook wel ‘panning’. 

MEETZOEKERCAMERA

MEGAPIXEL

MICRO FOUR THIRDS

Het micro four thirds systeem is ontworpen door Olympus en Panasonic. In tegenstelling tot het fourthirds systeem, biedt het geen ruimte voor een prisma en spiegelbox. Hierdoor kunnen lenzen met een kortere brandpuntsafstand en kleinere behuizingen ontworpen worden. Dat resulteert in een compactere camera.

MIDDENFORMAAT

N

NIKKOR

O

OBJECTIEF

OCTABOX

OCULAIR

OMGEKEERDE KWADRATEN WEG

In het Engels ook wel de ‘Inverse square law’ 

ONDER- EN OVERBELICHTING

Als grote delen van de foto te donker of zelfs helemaal zwart zijn geworden, dan heb je te maken met onderbelichting. Is het totale beeld daarentegen veel te licht en zien lichtgekleurde vlakken er uitgebeten wit uit, dan is je foto overbelicht. De hoeveelheid licht is meestal een vast gegeven; met behulp van sluitertijd, diafragma en ISO-waarde regel je de ’toevoer’ naar je beeldsensor. Onder- en overbelichting zijn niet per definitie fout. Door hier creatief mee om te gaan, kun je mooie resultaten krijgen. Worstel je er mee? De Fotodokter legt uit hoe je het kunt voorkomen.

ONTSPANKNOP

OPTISCHE ZOEKER

OPTISCHE ZOOM

P

P-STAND

PARAPLU

PHOTOSHOP

PIXELS

PLASTIC FANTASTIC

In het Engels ook wel ‘nifty fifty’. 

POLARISATIEFILTER

PORTRETSTAND

PRIME

Naast zoomlenzen heb je ook lenzen met een vaste brandpuntsafstand: ‘primes’. Hier kun je dus niet mee zoomen. Een 50 mm standaardlens is bijvoorbeeld zo’n prime.

PRISMA

Pentaprisma

PURPLE FRINGING

Een lensfout die ook wel chromatische aberratie of kleurschifting wordt genoemd, en die je herkent aan paarse randen bij de onderwerpen op je foto. Dit is overigens meestal niet direct zichtbaar: je zult je foto flink moeten uitvergroten en goed moeten kijken om dit verschijnsel waar te nemen.

R

RAW

Vroeger had je negatieven, nu heb je het raw-formaat. Raw is een bestandsformaat in de digitale fotografie. Het raw-bestand bevat de ruwe data van de camerasensor, zonder dat je camera hierop bewerkingen heeft toegepast bij het maken van een jpg. Zo gaat een minimum aan informatie verloren. Bij bewerken heb je meer speelruimte en is er minder kwaliteitsverlies. In deze video worden de voordelen haarfijn uitgelegd. De extensie verschilt overigens per merk en type camera, bijvoorbeeld: cr2, cr3, arw, raw, dng, nef, etc.

REFLECTIESCHERM

REFLECTOR

RESOLUTIE

De resolutie staat in principe voor het aantal pixels (beeldpunten) op je beeldscherm. Het gaat niet om het totale aantal, maar om het aantal pixels in de lengte en de breedte (bijvoorbeeld 1024×768). Soms wordt de term resolutie ook gebruikt om het aantal pixels van een fotobestand aan te geven.

RICHTGETAL

RINGFLITSER

ROBUUSTE CAMERA

RUIS

S

SCHERPSTELLEN

SCHERPTEDIEPTE

SD-KAART

S-STAND

SLUITER

SLUITERTIJD

Om een foto te maken, gaat een soort schuifje voor de beeldsensor een vooraf ingestelde tijd open. Dit schuifje noemen we de sluiter, en die tijd de sluitertijd. De sluitertijd wordt aangegeven in seconden. Vaak gaat het slechts om een fractie van een seconde, bijvoorbeeld 1/250 seconde.

Lees ook: ISO, Diafragma & Sluitertijd; de belichtingsdriehoek uitgelegd

SNOOT

SRGB

SOFTBOX

Een softbox is een grote kap over een studioflitser, met aan de voorkant doorschijnend wit doek. Zo’n softbox wordt vaak gebruikt bij portretfotografe om het harde flitslicht te verspreiden en te verzachten.

SPIEGELHUIS

SPIEGELREFLEXCAMERA

SPLEETSLUITER

SPOTMETING

STABILISATIE

Ook wel beeldstabilisatie

STANDPUNT

STM

De afkorting STM staat voor Stepper Motor (Canon).
Deze techniek in de lens zorgt voor een geluidloze en vloeiende autofocus, wat vooral handig is bij het filmen om haperingen te voorkomen.

Wil je weten wat andere afkortingen op lenzen betekenen lees dat dit artikel: Alle soorten objectieven + afkortingen op objectieven op een rij

STOP

Maak je een sprong in de sluitertijd of het diafragma waardoor de belichting wordt gehalveerd of verdubbeld (bijvoorbeeld van F 8 naar F 5,6), dan heet dat een stop onder- of overbelichten.

STRIPLIGHT

STROBIST

STRIJKLICHT

Schijnt het licht langs je onderwerp, waardoor de contouren mooi verlicht worden? Dit heet strijklicht en kan een prachtig effect opleveren. Experimenteren met strijklicht? Zet een object of model links of rechts naast een lamp. Zorg ervoor dat de rest van de kamer niet te licht is en laat de lichtbron langs je onderwerp schijnen. Strijklicht maar ook meer vormen en accessoires voor licht worden in deze video behandeld.

SUNNY 16 REGEL

SWEET SPOT

SWM

Nikon gebruikt de term Silent Wave Motor voor geruisloze objectieven. Deze techniek maakt ook gebruik van het ringtype-principe.

Wil je weten wat andere afkortingen op lenzen betekenen lees dat dit artikel: Alle soorten objectieven + afkortingen op objectieven op een rij

SYSTEEMCAMERA

Een systeemcamera heeft net als een spiegelreflexcamera verwisselbare objectieven, maar zonder spiegelsysteem in de behuizing. Hierdoor kunnen de objectieven dichterbij de sensor worden geplaatst. Door de kortere afstand zijn zowel de objectieven als de behuizing een stuk lichter en kleiner.

Lees ook: Systeemcamera vs spiegelreflexcamera; De verschillen anno 2021

T

TEGENHOUDEN

In het Engels ook wel ‘dodge’.

TEGENLICHT

Fotografeer je recht tegen de lichtbron in? Dan heb je tegenlicht. Je onderwerpen veranderen zo vaak in zwarte silhouetten. In de winter staat de zon laag, waardoor je sfeervolle tegenlichtfoto’s kunt maken.

TELE-OBJECTIEF

Telezoom

TELECONVERTER

Soms heb je meer (zoom)bereik nodig. Dan biedt een teleconverter of extender uitkomst. Hiermee wordt je lens als het ware een factor 1,4, 1,7 of 2 langer. Vooral handig voor natuurfotografen, als je met je langste telelens nog niet dichtbij genoeg kunt komen.

TRANSLUCENT MIRROR

Translucent Mirror camera’s van Sony maken gebruik van een vaste, doorzichtige spiegel die het optische pad splitst tussen de hoofdbeeldsensor en een aparte fasedetectie-autofocussensor. Omdat de spiegel vastzit (anders dan bij een spiegelreflexcamera), kun je tijdens het focussen direct schieten.

TTL

TUSSENRING

U

UITGEBETEN WIT

UITSNEDE

Kader

URBEX

UV-FILTER

V

VATTING

VERTEKENING

Veel lenzen vertonen enige vertekening. Bij tonvormige vertekening, typisch voor groothoeklenzen, bollen rechte lijnen aan de beeldranden naar buiten. Bij kussenvormige vertekening, die je vooral bij telelenzen ziet, buigen zulke lijnen juist naar binnen. In deze video leggen we kort uit hoe je vertekening bij architectuurfotografie weer recht kunt zetten.

VIGNETTERING

Donkere randen op je foto? Dan heb je last van vignettering. Het kan een fout van de lens zijn, vooral bij grote diafragmaopeningen. Maar het is ook een middel dat vaak bewust bij nabewerking wordt toegepast om de foto extra sfeer mee te geven. De Fotodokter legt in deze diagnose uit hoe je het kunt voorkomen én toevoegen.

VOGELPERSPECTIEF

VOORZETLENS

W

WITBALANS

Het licht van een kaars is niet even wit als dat van een TL lamp of van daglicht. Onze ogen compenseren dat, maar je camera niet, daar zie je een gele of blauwe gloed. De verschillende kleuren licht worden uitgedrukt in een bepaalde kleurtemperatuur (Kelvin). Hoe warmer het licht (geel/rood), hoe lager de temperatuur. Hoe kouder het licht (blauw), hoe hoger de temperatuur. Kaarslicht of gloeilamp zijn warme kleuren, middagzon of schaduw zijn koude kleuren. Met de witbalans instelling op je camera compenseer je deze kleuren en is je foto weer wit. Fotografeer je met kaarslicht? Dan zorgt een lage Kelvin-waarde (of witbalans-voorkeuze Kaarslicht) voor meer blauw in je foto en oogt het licht weer ‘wit’. Witbalans kan zo’n ingewikkeld onderwerp zijn dat de Fotodokter zelfs te hulp moet schieten.

Lees ook : Zelf de juiste witbalans bepalen voor beginners

Z

ZACHT LICHT

ZELFONTSPANNER

Een zelfportret? Dan is de zelfontspanner de oplossing! Deze functie van je camera zorgt voor een paar seconden vertraging voordat de foto wordt gemaakt.

ZOEKER

De (optische) zoeker zit boven op een spiegelreflexcamera; als je erdoor kijkt, zie je het beeld dat de lens ziet. Misschien is dit inmiddels wel een uitstervend begrip, gezien de nieuwste spiegelreflexcamera’s met live view.

ZONNEKAP

ZOOMEN

ZOOMBEREIK

Een zoomlens kun je in- en uitzoomen, maar daar zit een maximum aan. Je kunt zeggen dat een lens een zoombereik van 75 tot 300 mm heeft, of (als je de langste brandpuntsafstand deelt door de kortste) van 4x. Naast de optische zoom bestaat er ook nog zoiets als digitale zoom, maar in wezen is dat volksverlakkerij. Dit is namelijk een softwarematige oplossing, evengoed kun je thuis de foto opblazen met fotobewerkingssoftware. Niet gebruiken dus.

ZOOMFACTOR