Redactie September is een heerlijke overgangsmaand voor natuurfotografen. De zomer is nog niet helemaal verdwenen, maar de eerste tekenen van de herfst worden steeds duidelijker. Genoeg redenen om je camera deze maand vaak mee naar buiten te nemen.
Mist en dauw in de vroege ochtend
Een van de mooiste veranderingen in september vindt vroeg op de dag plaats. De nachten worden langer en de temperatuur kan sterker dalen. Op vochtige en rustige nachten vergroot dat de kans op dauw, grondmist en nevel.
Voor landschapsfotografen kan zo'n ochtend veel opleveren. Zoek bijvoorbeeld naar bomen die boven een laag mistveld uitsteken of gebruik een teleobjectief om verschillende lagen in het landschap dichter bij elkaar te brengen. Onderwerpen verder weg verliezen door de mist steeds meer contrast. Daardoor ontstaat vanzelf diepte.
Ook dichter bij huis is er genoeg te fotograferen. Dauwdruppels verzamelen zich op gras, bladeren en spinnenwebben. Met een macro-objectief kun je daar kleine landschappen van maken. Ga bij voorkeur al voor zonsopkomst op pad. Zodra de zon hoger komt en de temperatuur stijgt, kunnen mist en dauw snel verdwijnen.
Bronst van de edelherten
September staat natuurlijk ook in het teken van de bronst van het edelhert. Vanaf ongeveer half september begint deze bijzondere periode. De mannetjes proberen vrouwtjes om zich heen te verzamelen en laten hun karakteristieke geburl horen. Rivaliserende mannetjes kunnen elkaar uitdagen en soms komt het daadwerkelijk tot een confrontatie.
Voor fotografen is het verleidelijk om alleen voor een beeldvullend portret te gaan, maar probeer juist te variëren. Laat bijvoorbeeld een edelhert klein in het landschap zien, fotografeer een silhouet in het vroege ochtendlicht of probeer beweging vast te leggen wanneer een dier door het veld loopt.
Een teleobjectief is hierbij belangrijk. Niet alleen omdat de dieren vaak op flinke afstand staan, maar vooral omdat je voldoende afstand tot de dieren moet bewaren. Tijdens de bronst kunnen mannelijke edelherten onvoorspelbaarder reageren. Blijf op toegestane paden en observatieplekken en benader een dier nooit voor een betere foto.
Let ook op je sluitertijd. Voor een stilstaand dier kan een relatief rustige sluitertijd voldoende zijn, maar zodra het hert beweegt heb je al snel 1/500 seconde of korter nodig. Bij snelle actie kun je richting 1/1000 seconde of sneller gaan. Verhoog je iso wanneer dat nodig is. Een scherpe foto met wat meer ruis is doorgaans bruikbaarder dan een bewogen opname met een lage iso.
De bronsttijd van reeën valt eerder, grofweg in juli en augustus. Die van damherten begint juist later in het najaar. September is dus vooral de maand waarin de bronst van het edelhert centraal staat.
Late bloeiers en de laatste insecten
Hoewel de zomer op zijn einde loopt, betekent september zeker niet dat alle bloemen verdwenen zijn. Herfsttijloos begint juist in deze periode te bloeien. De zachtroze tot lila bloemen kunnen een prachtig macro-onderwerp vormen.
Werk eens vanaf een heel laag standpunt. Door bijna op ooghoogte van de bloem te fotograferen, krijg je een veel rustigere achtergrond dan wanneer je van bovenaf fotografeert. Met een groter diafragma kun je storende planten in de achtergrond verder laten vervagen.
Ga voorzichtig te werk. Herfsttijloos is kwetsbaar én giftig. Raak de plant daarom niet aan en verplaats of vertrap geen bloemen om een betere compositie te krijgen.
Ook klimop wordt in deze periode interessant. De bloemen zelf zijn misschien niet het meest spectaculaire macro-onderwerp, maar ze vormen een voedselbron voor allerlei insecten. Op zachte en zonnige septemberdagen kun je er onder andere bijen, zweefvliegen en vlinders aantreffen.
Voor vliegende of actieve insecten is een korte sluitertijd handig. Begin bijvoorbeeld rond 1/500 seconde en ga sneller wanneer het insect veel beweegt. Met Auto-ISO kun je de camera de gevoeligheid laten aanpassen wanneer het licht verandert.
Zaden, bessen en uitgebloeide planten
Kijk in september niet alleen naar wat er nog bloeit. Uitgebloeide planten zijn minstens zo interessant. Zaaddozen, distels, eikels, hazelnoten en verschillende soorten bessen kondigen de herfst aan. Juist voor fotografie bieden deze onderwerpen veel mogelijkheden. Een uitgebloeide plant kan in tegenlicht een prachtig silhouet opleveren. Zaadpluisjes worden zichtbaar wanneer laag zonlicht er doorheen schijnt en bessen vormen opvallende kleuraccenten tussen het groen.
Let bij distels ook eens op vogels. Putters zoeken graag naar zaden en kunnen daardoor ineens onderdeel worden van je compositie. Houd afstand en wacht liever op één plek dan dat je steeds dichter naar de vogels toe probeert te lopen.
Je kunt hier ook een kleine fotoserie van maken. Fotografeer niet alleen een compleet zaadhoofd, maar zoek daarna naar details, patronen en losse zaden. Zo vertel je met een paar foto's het verhaal van de overgang van bloei naar zaadvorming.
September is spinnenmaand
Wie 's ochtends vroeg door een tuin, park of natuurgebied loopt, kan er bijna niet omheen: spinnenwebben worden in september bijzonder zichtbaar. Volwassen spinnen en hun webben zijn in deze periode vaak goed te vinden. Vooral wanneer er dauw op de draden blijft hangen, verandert een bijna onzichtbaar web in een patroon van honderden kleine druppeltjes. De kruisspin is een bekend voorbeeld dat je ook gewoon in tuinen kunt tegenkomen. Je hoeft voor dit onderwerp dus niet naar een bijzonder natuurgebied.
Let bij het fotograferen vooral op de achtergrond. Een indrukwekkend web kan op de foto volledig verdwijnen wanneer er een drukke achtergrond achter zit. Verplaats jezelf daarom rustig naar links, rechts, boven of beneden totdat je een egale achtergrond hebt gevonden. Een donkere achtergrond kan dauwdruppels bijvoorbeeld prachtig laten oplichten. Probeer ook tegenlicht. Wanneer laag ochtendlicht de druppeltjes raakt, ontstaan overal kleine lichtpuntjes. Met een groter diafragma kunnen onscherpe druppels zelfs veranderen in ronde lichtcirkels.
Wil je het hele web scherp krijgen, probeer je camerasensor dan zo veel mogelijk parallel aan het web te houden en kies een kleiner diafragma, bijvoorbeeld F 8. Voor een detail van de spin of enkele druppels kun je juist met een grotere lensopening experimenteren. Raak het web niet aan om het in een betere positie te krijgen. Eén aangeraakte draad kan de constructie beschadigen en bovendien is het web voor de spin belangrijk om voedsel te vangen.
Vogeltrek komt op gang
September biedt nog een onderwerp waarvoor je de blik juist omhoog moet richten. In deze periode is de najaarstrek van vogels volop interessant. Verschillende soorten trekken naar hun overwinteringsgebieden en dat levert mogelijkheden op voor zowel vogel- als landschapsfotografen. Je hoeft daarbij niet altijd te proberen één vogel beeldvullend vast te leggen. Een groep vogels tegen een indrukwekkende septemberlucht kan minstens zo sterk zijn. Let op patronen en de verdeling van de vogels over het beeld.
Wil je vogels in vlucht scherp vastleggen, gebruik dan continue autofocus en een korte sluitertijd. Rond 1/1000 tot 1/2000 seconde is een praktisch uitgangspunt voor snelle vliegbewegingen, afhankelijk van soort, afstand en richting. Moderne onderwerpdetectie voor vogels kan helpen, maar blijf zelf controleren waar de scherpstelling terechtkomt.
Je kunt beweging ook juist zichtbaar maken. Experimenteer eens met een langere sluitertijd en volg een vliegende vogel tijdens de opname. Met zo'n meetrekfoto wordt de vogel gedeeltelijk scherp terwijl de omgeving in strepen verandert, of ontstaat juist een abstracter beeld.
Leg de overgang naar de herfst vast
Misschien is het mooiste onderwerp van september wel september zelf. Het is nog geen volle herfst. Veel bomen zijn groen en op warme middagen kan het nog zomers aanvoelen. Tegelijkertijd verschijnen de eerste gele en bruine bladeren, liggen er steeds meer zaden op de grond en worden de ochtenden vochtiger. Gebruik die tegenstelling in je fotografie. Zoek één geel blad tussen het groen, fotografeer een mistig veld waarop de warme ochtendzon valt of combineer rijpe bessen met een nog groene achtergrond.
Wacht dus niet totdat het bos volledig oranje kleurt. Juist de geleidelijke verandering maakt september interessant. Bezoek een favoriete plek gedurende de maand een paar keer opnieuw en fotografeer steeds vanaf ongeveer hetzelfde standpunt. Zo zie je in je eigen foto's hoe de zomer langzaam plaatsmaakt voor de herfst.
