Redactie De komende dagen wordt het weer volop zomerweer. Een strakblauwe lucht en een felle zon zijn heerlijk als je naar buiten wilt, maar als fotograaf denk je misschien al snel: dit licht is veel te hard. Toch hoef je je camera echt niet tot het gouden uur in de tas te laten zitten. Fel zonlicht geeft diepe schaduwen, sterke contrasten en volop mogelijkheden om creatief met licht te werken. Je moet alleen weten waar je op moet letten.
Met de zon in je rug
De eenvoudigste manier om in fel zonlicht te fotograferen, is nog altijd met de zon grofweg achter je. Alles voor je wordt rechtstreeks door de zon verlicht. Kleuren worden helder weergegeven en je hebt relatief weinig last van grote contrastverschillen tussen licht en donker. Toch kan dit licht ook wat vlak ogen. Doordat het licht recht op je onderwerp valt, zijn er weinig zichtbare schaduwen die vormen en structuren benadrukken.
Bij landschapsfotografie kun je op zo'n zonnige dag een polarisatiefilter gebruiken. Hiermee kun je reflecties op bijvoorbeeld water en bladeren verminderen en kan een blauwe lucht intenser worden. Het effect is het sterkst wanneer je ongeveer haaks op de richting van de zon fotografeert. Let bij een extreme groothoek wel op: het polarisatie-effect kan dan ongelijk over de lucht verdeeld zijn.
Gebruik zijlicht voor meer diepte
Draai je ten opzichte van de zon, dan verandert het beeld meteen. Met licht dat van opzij komt, worden schaduwen veel duidelijker zichtbaar. Reliëf, structuren en vormen springen daardoor meer in het oog. Dat maakt zijlicht bijvoorbeeld interessant voor architectuur, landschappen en straatfotografie. Een gevel met uitstekende balkons kan midden op een zonnige dag ineens veranderen in een grafisch patroon van lichte en donkere vlakken.
Het grotere contrast maakt de belichting wel wat lastiger. Moderne camera's beschikken over een flink dynamisch bereik, waardoor je in een raw-bestand behoorlijk wat informatie uit de schaduwen kunt terughalen. Let vooral op de hooglichten. Een volledig uitgebeten witte gevel of lichte kleding is achteraf veel lastiger te herstellen. Controleer daarom je histogram of waarschuwing voor overbelichte delen en pas eventueel de belichtingscompensatie aan.
Gebruik ook je zonnekap. Zeker wanneer de zon schuin op het frontelement valt, helpt die ongewenste reflecties en verlies van contrast te beperken.
Fotografeer juist tegen de zon in
Tegenlicht is misschien wel de interessantste manier om een felle zomerzon te gebruiken. Je onderwerp wordt vanaf de achterkant verlicht, waardoor haren, bladeren, bloemen en grassen een prachtige lichte rand kunnen krijgen. Probeer de zon eens gedeeltelijk achter een boom, gebouw of persoon te verbergen. Door een paar centimeter naar links of rechts te bewegen, verandert het licht al compleet.
Je kunt ook bewust voor een silhouet kiezen. Meet de belichting dan op de heldere lucht in plaats van op je onderwerp. Je onderwerp wordt donker, terwijl de kleuren en details in de lucht behouden blijven. Zoek daarbij naar duidelijk herkenbare vormen, zoals een fietser, boom, kerktoren of persoon.
Wil je zowel details in de lichte lucht als in de donkere voorgrond behouden? Dankzij het grote dynamische bereik van moderne camera's lukt dat tegenwoordig vaak verrassend goed vanuit één raw-bestand. Is het contrast echt extreem, dan kun je een belichtingstrapje maken en de opnamen later samenvoegen tot een natuurlijk ogend HDR-beeld.
Portretten maken in de volle zomerzon
Fel zonlicht is voor portretten behoorlijk uitdagend. Zet je iemand recht met het gezicht naar de zon, dan krijg je al snel dichtgeknepen ogen en harde schaduwen onder de wenkbrauwen, neus en kin. Een eenvoudige oplossing is om je model met de rug naar de zon te zetten. Zo ontstaat tegenlicht en krijg je vaak een mooie lichtrand rond het haar. Het gezicht bevindt zich vervolgens in de schaduw, waardoor het licht daar veel gelijkmatiger is.
Is het gezicht te donker? Gebruik een wit reflectiescherm om een beetje zonlicht terug te kaatsen. Ook een flitser kan als invullicht dienen. Moderne systeemcamera's en flitsers maken dit dankzij TTL en high-speed sync een stuk eenvoudiger, ook wanneer je met een groot diafragma en een korte sluitertijd wilt fotograferen.
Een andere goede optie is open schaduw. Zet je model bijvoorbeeld naast een gebouw, onder een overkapping of net buiten het directe zonlicht van een boom. Let onder bomen wel op kleine plekken direct zonlicht op het gezicht. Die veroorzaken al snel storende lichte vlekken.
Maak van harde schaduwen juist je onderwerp
Waarom zou je fel zonlicht alleen proberen te temmen? Je kunt het ook bewust onderdeel maken van je foto. Midden op een zonnige zomerdag ontstaan sterke, scherp afgetekende schaduwen. Vooral in de stad kun je daarmee grafische composities maken. Zoek naar trappen, balkons, hekwerken, lantaarnpalen en gevels waarvan de schaduwen bijzondere lijnen en patronen vormen. Wacht vervolgens tot iemand door zo'n lichtvlak loopt. Een wandelaar of fietser kan precies het element zijn dat een abstracte compositie tot leven brengt.
Je kunt daarbij bewust iets donkerder belichten. Hierdoor worden de schaduwen bijna zwart, terwijl de zonovergoten delen van het beeld helder blijven. In plaats van het grote contrast als probleem te zien, maak je het contrast dus juist tot onderwerp.
Lensflare mag ook
De zonnekap hoeft niet altijd op je objectief te blijven zitten. Tegenlicht kan lensflare veroorzaken en dat kun je bewust gebruiken voor een zomerse sfeer. Beweeg je camera langzaam ten opzichte van de zon en kijk hoe de lichtvlekken veranderen. Soms maakt een verschuiving van enkele centimeters al een enorm verschil. Ook je diafragma speelt een rol. Bij een kleiner diafragma, bijvoorbeeld f/11 of f/16, kan de zon veranderen in een duidelijke zonnester.
Let wel op waar de flare terechtkomt. Een lichtvlek midden op het gezicht van je model leidt meestal af, terwijl dezelfde flare naast het onderwerp juist sfeer kan toevoegen.
Laat je niet tegenhouden door de middagzon
Het zachte licht van de vroege ochtend en late avond blijft prachtig, maar dat betekent niet dat je midden op een zonnige zomerdag niets kunt fotograferen. Het licht vraagt simpelweg om een andere aanpak. Zoek schaduw op voor zachte portretten, gebruik zijlicht om structuren zichtbaar te maken of draai je camera juist richting de zon voor silhouetten, tegenlicht en lensflare. En zijn de contrasten extreem? Maak daar dan juist gebruik van voor grafische straat- of architectuurfoto's. Een felle zomerzon is daarmee niet alleen een lastig soort licht. Zodra je weet hoe het zich gedraagt, krijg je er een hele reeks nieuwe fotografische mogelijkheden bij.
