Redactie Woensdag 12 augustus is een buitenkans voor fotografen. ’s Avonds schuift de maan voor de zon, en diezelfde nacht piekt de Perseïdenzwerm. Omdat het nieuwe maan is, blijft het bovendien de hele nacht echt donker. Dit zijn de tien beste plekken van Nederland om vallende sterren te fotograferen. Allemaal plekken waar je ’s nachts ook gewoon mag staan, want dat is minder vanzelfsprekend dan je denkt.
Maanlicht: 0,1%, de maan blijft de hele nacht onder de horizon · echt donker van 23.40 tot 03.48 uur · 35 tot 60 vallende sterren per uur op een donkere plek · 88% zonsverduistering diezelfde avond, vanaf 19.16 uur.
Waarom "mag" in de kop? Omdat bijna alle natuurgebieden van Nederland 's nachts gesloten zijn: Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten sluiten hun terreinen van zonsondergang tot zonsopgang, en wie er dan toch staat, riskeert een boete. Hieronder staan daarom alleen plekken waar je 's nachts wél terechtkunt: twee Dark Sky Parks die nachtbezoek officieel toestaan, en verder openbare dijken, havens en parkeerplaatsen. Gerangschikt op gemeten donkerte: hoe hoger het getal, hoe donkerder de hemel. Boven de 21 is het voor Nederlandse begrippen echt donker.
1. Nationaal Park Lauwersmeer (Groningen en Friesland)
Als je één plek onthoudt, laat het deze zijn. Het Lauwersmeer is sinds 2016 Dark Sky Park en een van de twee natuurgebieden van Nederland waar je 's nachts uitdrukkelijk welkom bent. Het is er vlak, stil en donker, met een lage horizon in bijna alle richtingen. De beste plek is het hemelplatform Achter de Zwarten, waar je de zijwanden kunt kantelen en liggend omhoog kijkt. Blijf wel uit de Marnewaard, het oostelijke deel, want dat is militair oefenterrein. En neem een rode zaklamp mee, het park vraagt bezoekers geen wit licht te gebruiken.
Gemeten donkerte: 21,39 · 's nachts toegestaan · Open in Google Maps
2. Zwarte Haan (Friesland)
De verrassing van ons onderzoek: de donkerste gemeten plek van Nederland is geen eiland, maar een gehucht aan de Friese Waddendijk. Ten noorden van Zwarte Haan ligt niets dan Waddenzee, en omdat je op de dijk staat, kijk je overal overheen. De hele dijk tussen Westhoek en Moddergat is trouwens vrijwel even donker, dus je hebt kilometers keuze. Voorzieningen zijn er niet: neem alles mee wat je nodig hebt en parkeer zonder hekken of landbouwverkeer te blokkeren.
Gemeten donkerte: 21,63 · openbare zeedijk · Open in Google Maps
3. Moddergat (Friesland)
Hetzelfde donkere lint Waddendijk, maar dan met parkeerplaatsen en een voorgrond die nergens anders bestaat: bij eb vallen de wadplaten voor je droog. Ga in het donker niet het wad zelf op, want het water komt sneller terug dan je denkt. Fotografeer vanaf de dijk of vlak bij de kant, en check vooraf het getij op getij.rws.nl.
Gemeten donkerte: 21,23 · openbare dijk · Open in Google Maps
4. Noordpolderzijl (Groningen)
Het kleinste zeehaventje van Nederland, even donker als het Lauwersmeer maar een stuk rustiger. Je rijdt tot aan de dijk, klimt erover en staat met een vrije horizon naar het noorden, met het havenhoofd en de verweerde palenrij als kant-en-klare voorgrond. Eén advies: richt je camera niet naar het oosten, want daar brandt de Eemshaven, het felst verlichte meetpunt van het land.
Gemeten donkerte: 21,39 · openbaar, tot de dijk te rijden · Open in Google Maps
5. De Boschplaat, Terschelling (Friesland)
Het eerste Dark Sky Park van Nederland en waarschijnlijk de mooiste hemel van het land: veertig vierkante kilometer zonder één lantaarnpaal. Ook hier ben je 's nachts officieel welkom. De beste kijkplek is het Jan Thijssensduin, ruim twintig minuten lopen vanaf parkeerplaats Tordunen. In het oostelijke deel geldt half augustus nog een broedafsluiting, dus houd de borden bij de ingang aan. En de laatste veerboot terug vertrekt al om 17.35 uur: je overnacht dus op het eiland.
Gemeten donkerte: 21,59 · 's nachts toegestaan · veerboot vanaf Harlingen · Open in Google Maps
6. Vuurtoren Bornrif, Ameland (Friesland)
Bijna even donker als de rest van de Waddenkust, maar logistiek het handigst: de eerste snelboot terug vertrekt om 05.55 uur, dus je kunt tot het laatste donker doorschieten en meteen naar huis. Blikvanger is de gietijzeren vuurtoren Bornrif, waarvan de draaiende bundel bij lange belichtingen altijd in beeld komt. Ga daarom een paar honderd meter verderop staan en belicht iets korter, of maak van die bundel juist je onderwerp. De foto hierboven is er trouwens op 12 augustus gemaakt, tijdens de Perseïden.
Gemeten donkerte: 21,40 · duinen bij Hollum, buiten de broedgebieden · veerboot vanaf Holwerd · Open in Google Maps
7. Dwingelderveld (Drenthe)
Voor wie in het midden of oosten van het land woont de beste verhouding tussen rijtijd en donkerte. Het grootste aaneengesloten natte heidegebied van West-Europa is 's nachts zelf gesloten, maar de klassieke fotoplek bereik je gewoon via de openbare weg: de radiotelescoop van Dwingeloo, een schotel van 25 meter uit 1956 die als silhouet tegen de sterrenhemel staat. Blijf op de weg en de parkeerplaats bij de telescoop, dan zit je goed.
Geen meetstation in de buurt · alleen de openbare weg, het park is 's nachts dicht · Open in Google Maps
8. Weerribben-Wieden (Overijssel)
De verrassing in onze cijfers: het grootste aaneengesloten laagveenmoeras van Noordwest-Europa is donkerder dan de hele Veluwe. En overal ligt water. Bij windstil weer spiegelt de sterrenhemel in de petgaten, en zo'n dubbele hemel maakt je foto twee keer zo sterk. Het natuurgebied zelf is 's nachts dicht, maar de dijken en weggetjes rond Ossenzijl en Kalenberg zijn openbaar. In de Zoom.nl-galerij staat van deze plek nog geen enkele sterrenfoto. Vandaar geen foto bij deze plek: maak jij de eerste?
Gemeten donkerte: 21,07 · dijken en wegen openbaar · Open in Google Maps
9. Radio Kootwijk (Gelderland)
Een stuk lichter dan de Waddenkust, maar wel het donkerste gemeten punt van Midden-Nederland. Bovendien krijg je er een voorgrond bij die nergens anders staat: de betonnen kathedraal van Radio Kootwijk uit 1923, met een vijver die bij windstilte spiegelt. Blijf bij het zendgebouw en op de openbare weg, want het Kootwijkerzand erachter is 's nachts verboden terrein. Parkeren kost 7,50 euro en kan alleen met pin.
Gemeten donkerte: 20,68 · parkeerplaats en weg openbaar · Open in Google Maps
10. Brouwersdam en Westkapelle (Zeeland en Zuid-Holland)
De beste optie voor iedereen onder de grote rivieren. De vuurtoren van Westkapelle staat op een openbare zeedijk, en een uur noordelijker heeft de Brouwersdam stil water voor spiegelingen aan de ene kant en een donkere zeehorizon aan de andere. Richt naar het zuidwesten, over zee, want in het noordoosten gloeit de Maasvlakte. Dat komt goed uit: de mooiste meteorensporen fotografeer je toch aan de andere kant van de hemel.
Gemeten donkerte: 20,67 · openbare zeedijk · Open in Google Maps
Kijk zelf waar het donker is
Op de kaart hieronder zie je de lichtvervuiling van heel Nederland, met de tien plekken als gouden stippen. Klik ergens op de kaart en je ziet hoeveel sterren je daar met het blote oog kunt zien.
Praktische tips voor die nacht
Vallende sterren fotograferen is vooral een kwestie van klaarstaan: je weet nooit waar of wanneer er een komt. Zet je camera op een statief, kies deze instellingen als startpunt en laat hem de hele nacht doorschieten.
Startinstellingen: 14 tot 24 mm · f/2,8 of wijder (met een kitlens op f/3,5 tot f/5,6 vang je vrijwel niets) · ISO 3200, bij lichtvervuiling terug naar 1600 · 20 seconden bij 14 mm, bij 24 mm ga je naar zo'n 12 seconden.
1. Stel scherp op een heldere ster. Autofocus werkt niet in het donker. Zet live view aan, zoom tien keer in op de helderste ster, draai handmatig tot het stipje zo klein mogelijk is en zet de focusring vast met een stukje tape.
2. Schiet een doorlopende serie. Zet de camera in de continustand met een vergrendelde draadontspanner of intervalmeter. Eén lange belichting werkt niet: de meteoor wordt er niet helderder van, de hemel eromheen wel.
3. Zet ruisonderdrukking bij lange sluitertijd uit. Anders is je camera na elke opname even lang bezig met een zwarte opname, en mis je de helft van de meteoren.
4. Richt niet op het punt waar ze vandaan komen. De meteoren lijken uit één punt in het noordoosten te komen. Juist 30 tot 60 graden daarnaast zie je de langste sporen. Richt naar het zuiden of zuidwesten, dan heb je de Melkweg er ook bij.
5. Blijf tot diep in de nacht. Vanaf ongeveer 23.40 uur is het echt donker, maar de meeste meteoren zie je tussen 02.00 uur en de eerste schemering, kort voor vieren.
6. Gebruik een rode lamp. Je ogen hebben twintig minuten nodig om aan het donker te wennen, en één blik op een wit scherm gooit dat weer weg. Zet je telefoon op de laagste stand.
7. Neem een reserveaccu en een ruime geheugenkaart mee. Een nacht doorschieten kost al gauw 700 opnamen en zo'n 17 gigabyte.
En verwacht geen wonderen: van een hele nacht houd je meestal vijf tot vijftien opnamen met een meteoor over. Wat over meerdere opeenvolgende opnamen doorloopt, is een vliegtuig of satelliet. Meerdere meteoren uit je serie samenvoegen tot één beeld mag gerust, zet het er alleen eerlijk bij.
Trekt het die nacht toch dicht, dan is de nacht van 13 op 14 augustus bijna even goed: net zo maanloos en vrijwel even actief. En wat je ook vangt, we zien het graag terug in de Zoom.nl-galerij. Zet het woord Perseïden in je titel of beschrijving, dan verzamelen we de mooiste inzendingen in een galerij op ons redactieprofiel.
Vergeet de zonsverduistering niet
Voordat de vallende sterren beginnen, is er 's avonds eerst nog een zonsverduistering. Tussen 19.16 en 21.03 uur schuift de maan voor de zon, en op het hoogtepunt om 20.11 uur is zo'n 88 procent van de zon bedekt. De zon staat dan laag in het westnoordwesten, dus op de plekken uit dit artikel, met hun vrije horizon, sta je meteen goed.
Eerste hap 19.16 uur · maximum 20.11 uur · laatste hap 21.03 uur · zonsondergang 21.09 uur (tijden voor midden-Nederland).
Waar de zon dan precies staat, verschilt per plek. Daarvoor hebben we de gratis Eclipsplanner gebouwd: vul je fotolocatie in en je ziet voor elk moment van de verduistering waar de zon staat en hoe hoog.
Kijk nooit zonder filter. Ook de laatste rand zon is fel genoeg om je ogen en je sensor blijvend te beschadigen. Gebruik een eclipsbril voor je ogen en een gecertificeerde zonnefilter voor je lens. Een zonnebril of ND-filter is niet genoeg.
De donkertecijfers komen uit een eigen analyse van 250 meetnachten van washetdonker.nl, het meetnetwerk van het Kapteyn Instituut van de Rijksuniversiteit Groningen. De kaartlaag is de hemelhelderheidskaart van het RIVM, de piektijden komen van de International Meteor Organization en de Dutch Meteor Society. Alle foto's zijn gemaakt door leden van de Zoom.nl-community: klik op een foto voor de fotograaf. Toegangsregels en boottijden kunnen veranderen, borden ter plaatse gaan altijd voor.
