Redactie 
Leer alles over het maken van een prachtige sterrenfoto, stap voor stap! Bekijk hier onze allernieuwste online cursus Sterrenfotografie van de Zoom Academy!
Met wat voorbereiding, een moderne camera, het juiste objectief en wat nabewerking is het ook in Nederland mogelijk om een mooie foto te maken van de melkweg. We gaan aan de slag.
Het grootste verschil tussen het fotograferen van ‘de sterrenhemel’ en ‘de Melkweg’ is dat je voor het vastleggen van de Melkweg wat meer planning nodig hebt, omdat je een specifiek deel van de sterrenhemel in beeld wilt krijgen.
Plannen
Wanneer fotografeer je de Melkweg?
Aan het begin van het voorjaar komt de kern (het mooiste stukje van de Melkweg) in Nederland boven de horizon uit. Hij staat dan laag aan de horizon en staat ook horizontaal. Het is mooi om de Melkweg dan te fotograferen met een mooie lage voorgrond.
Aan het begin van de zomer staat de Melkweg in Nederland bijna verticaal aan de hemel in het zuiden. Je kunt hem dan mooi vastleggen met een groothoeklens, of je kunt je richten op de indrukwekkende kern door in te zoomen.
In het najaar zakt de Melkweg weer langzaam onder de horizon. In de winter zien wij de kern van de Melkweg niet, maar nog wel een ander, minder helder deel. De Melkweg staat dan in het noordwesten/noorden, en is lastiger te fotograferen.
De Melkweg is in ons land altijd wel lastig te zien en lijkt met het blote oog vaak meer op lichte sluierbewolking. Gelukkig kan de gevoelige camerasensor hem alsnog gedetailleerd vastleggen. Tenzij je in de Randstad woont: dan zoek je er tevergeefs naar.
Robin de Jong (robindejongphotography)
Nikon D610 · ISO 3200 · F 2,2 · 20 SEC · 24 MM
Plaats en tijd
De positie van de Melkweg ten opzichte van je positie op aarde verandert voortdurend. Ook moet je zorgen dat er verder geen licht is, dus kun je het best op pad bij een maanloze nacht, en natuurlijk wanneer de zon onder is.
Het is dus verstandig om te gaan plannen met een app, bijvoorbeeld Planets of Photopills. Je kunt in deze apps live zien waar de Melkweg zich bevindt, maar je kunt ook goed plannen.
We geven je een kort stappenplan voor de app PhotoPills. Meer over deze app leer je in hoofdstuk 6.
Open de app PhotoPills en ga naar optie Moon (screenshot 1). Open hier Calendar (screenshot 2) en zoek naar een dag met de nieuwe maan. Een paar dagen eerder en later op pad gaan kan ook wel, maar dan moet je wel beter op de tijd waarop je op pad gaat letten. Wij kiezen hier even voor 20 april 2023.
Tik op die datum, kies onderin Action en klik op Send to planner (screenshot 3). De app opent nu de planningsweergave van deze dag.
Zet de rode pin op de (donkere!) locatie waarop je wilt gaan fotograferen. Klik rechtsonder op het lagen-pictogram en zorg dat de laag Milky Way actief is (screenshot 4). Je ziet nu als bolletjes de Melkweg in de weergave verschijnen. Verschuif je nu onder in beeld de tijdlijn, dan zie je direct hoe de Melkweg zich over de hemel beweegt. De hoogte ervan kun je ook zien door boven in beeld te bladeren naar de Melkweg-weergave (vijf bollen) (screenshot 5).
Zelfs als je een geschikte datum hebt gevonden blijft het belangrijk om de bewolkingsradar in de gaten te houden. Als het bewolkt is, is een poging wagen zinloos.
Een groothoekobjectief is uiteraard aan te raden, zodat je zoveel mogelijk van de Melkweg in beeld krijgt. Met een groothoek is het ook gemakkelijker de sterren niet als streepjes in beeld te krijgen als gevolg van beweging. Met een teleobjectief zie je dit effect veel sneller dan met een groothoekobjectief.
Gert Jan Veenstra (gjcv)
Canon 6D II · ISO 12800 · F 2,8 · 25 SEC · 16 MM
Fotograferen
De Melkweg vinden
Ook op locatie komt jouw planningsapp van pas. Gebruik je PhotoPills, kies dan de modus Night AR. Houd je smartphone in de lucht en kijk waar de Melkweg zich ongeveer bevindt. Let vooral op sterrenbeelden die zich rond de Melkweg bevinden. Deze zijn goed zichtbaar en kunnen je helpen oriënteren. Als je in een behoorlijk donker gebied staat en je je ogen even laat wennen, zou je ook met het blote oog een beetje de Melkweg moeten kunnen zien.
Camera opstellen
Zet je camera op een statief met de middenzuil helemaal omlaag geschoven. Werk je met een spiegelreflexcamera, dan kun je de spiegel vooraf opklappen om zo min mogelijk trillingsonscherpte te krijgen.
Gebruik de zelfontspanner met een voorlooptijd van (minimaal) twee seconden of een afstandsbediening. Aangezien we heftig moeten gaan nabewerken, is het uitermate belangrijk om in raw-formaat te fotograferen!
Scherpstellen
Handmatig scherpstellen is wederom aan te raden. Richt je camera op een heldere ster en gebruik live-view. Stel nu handmatig scherp tot de ster als een puntje te zien is. Als er een afstandsschaal op je objectief zit, kun je deze ook meteen op oneindig zetten. Maar dit is over het algemeen niet nauwkeurig genoeg.
Chayenne van Zetten (chaysfotografie)
Canon R · ISO 16000 · F 2,8 · 15 SEC · 24 MM
Instellingen
Het is sowieso aan te raden om geheel op de M-stand te fotograferen. Het diafragma zet je op zijn grootste opening (laagste F-getal), zodat je zoveel mogelijk licht verzamelt. Bij zogenaamde iso-invariante camera’s kun je een onderbelichte foto met een lage iso-waarde in de nabewerking straffeloos ‘optrekken’. Als je niet zo’n camera hebt, zet je de iso-waarde om te beginnen op 3200. Dit zal ruis opleveren, maar de Melkweg is zo minimaal zichtbaar dat je alle zeilen zult moeten bijzetten.
Maak een eerste foto en kijk naar het histogram of je een piek ergens rond het midden ziet. Daarna kun je nog spelen met de iso-waarde voor een ruimere of krappere belichting.
Nabewerking
De kans is groot dat de Melkweg niet direct te zien is op je foto’s. Je moet in je nabewerking dus nog aan de slag met raw-conversiesoftware.
Open je foto in bijvoorbeeld Lightroom Classic, Camera Raw of een andere raw-converter. Hier verander je vooral het contrast en mid-tone-contrast (Clarity/Helderheid in Lightroom, Lokaal contrast in Camera Raw). Als dit nog niet genoeg is, kun je ook met een aanpassingspenseel de Melkweg extra contrast geven.
Als je klaar bent met het ophelderen van de Melkweg, heb je waarschijnlijk aardig wat extra ruis geïntroduceerd. De regelaars voor ruisreductie en scherpte kunnen erg doeltreffend zijn. Je kunt er verder nog voor kiezen om de witbalans nét iets meer richting blauw te schuiven.
Extra trip: Meerdere foto’s samenvoegen
Wil je een meer gedetailleerde foto van de Melkweg maken, dan kun je meerdere foto’s met vrij korte belichting maken, om deze vervolgens samen te voegen. Doordat de aarde draait, verdwijnt de kern van de Melkweg helaas snel weer uit beeld zodra je erop hebt ingezoomd.
Dit los je op door een zogeheten ‘tracker’, zoals de Sky-Watcher Star Adventurer, tussen het statief en de camera te plaatsen. Deze tracker lijn je nauwkeurig uit op de Poolster, waarna jouw camera automatisch de baan van de sterren blijft volgen. Zo’n tracker kost je wel al snel 400 euro. Je hebt handige gespecialiseerde software om je sterrenfoto’s te stapelen, bijvoorbeeld het gratis programma Sequator.
Jeroen Lagerwerf (jlfoto)
Sony A7R III · Exif zie omschrijving
Zoom Academy
Dit artikel komt uit de volledige online cursus Sterrenfotografie in Zoom Academy. Hierin leer stap voor stap een perfecte sterrenfoto te maken, ook met je eigen apparatuur!
Zo leer je onder andere:
- Hoe de maan beweegt en hoe je deze fotografeert
- Het maken van de bekende startrails foto
- De Melkweg vinden en vastleggen
- Alles over locaties en planning voor sterrenfotografie
Bekijk hier de volledige Cursus Sterrenfotografie.
