in

Toveren met licht: de voorbereidingen voor lightpainting

Als fotograaf toveren met lichteffecten. Dat is wat je doet met lightpainting. Je gebruikt licht en beweging samen om tot een creatief resultaat te komen. Vaak weet je tijdens het maken van de foto nog niet hoe het er precies uit komt te zien. Leuk én verrassend dus.

Lightpainting kun je doen met verschillende lichtbronnen, bijvoorbeeld vuur, staalwol, een ledstrip of een zaklamp. We gaan in dit artikel aan de slag met staalwol en kleine lichtbronnen, zoals (led)lampjes.

Dit artikel komt uit de volledige Cursus Licht in het Donker in Zoom Academy. Hierin leer je alles over het fotograferen bij weinig licht en nog veel meer!

Wat heb je nodig?

Voordat je aan de slag kunt, heb je een aantal spullen nodig. Natuurlijk allereerst een camera. Welke camera je hebt maakt hierbij niet uit, maar je moet wel handmatig de instellingen kunnen bepalen en handmatig kunnen scherpstellen.

Welk objectief je gebruikt, maakt helemaal niet uit. Het mag een zoom- of primelens zijn, en hij hoeft niet lichtsterk te zijn. Bij lightpainting wordt vaak een groothoekobjectief (of een zoom-objectief op groothoekstand) gebruikt. Daarmee heb je een grotere beeldhoek, zodat je meer ruimte hebt om je lichtkunstwerk te maken.

Lightpainting-foto’s maak je met een lange sluitertijd. Dit houdt in dat je goed moet letten op de scherpte van je foto. Zorg daarom voor een stevig statief. Gebruik ook een afstandsbediening of draadontspanner om de kans op bewogen foto’s te verminderen. Met een afstandsbediening of draadontspanner hoef jij de camera niet aan te raken om de foto af te drukken, waardoor je bewegingsonscherpte door het handmatig afdrukken voorkomt. Heb je geen afstandsbediening of draadontspanner? Maak dan gebruik van de ingebouwde zelfontspanner van de camera.

Tot slot heb je natuurlijk een lichtbron nodig! Dat kan van alles zijn: denk niet te moeilijk! Je hebt echt geen professioneel licht nodig om aan de slag te gaan. Voor een paar euro kun jij al lampjes op de kop tikken waarmee je heel leuke effecten maakt. Ook kun je met staalwol aan de slag, als je dat aandurft.

We gaan hierna verder in op deze twee verschillende manieren van lightpainting, maar eerst nog even kort over de locatie.

Voor dit ‘portret’ is een Lumecube-lampje met diffusion bulb en rood filter gebruikt. De maker is tijdens de foto zelf op de trap gaan zitten en heeft zichzelf ‘overgetrokken’ met het lampje.

Douwe Beckmann (douwebeckmann)
Nikon D750 · ISO 50 · F 22 · 91 SEC · 26 MM

Locatie

Een belangrijke vereiste bij lightpainting is een donkere omgeving. Je gaat namelijk werken met een lange sluitertijd, maar wilt daarbij niet dat de omgeving overbelicht raakt. Hoe donkerder de omgeving is, des te duidelijker jouw lichtkunstwerk zal worden. Je kunt je foto’s dus maken als het ‘s avonds pikkedonker is. Als je overdag aan de slag wilt, kun je simpelweg thuis alle gordijnen dicht doen, al moet je dan wel verduisterende gordijnen hebben hangen.

Ga je buiten aan de slag, dan zijn er een paar leuke plekken om te gaan oefenen. We noemen er een paar als inspiratie.

Strand. Hier heb je zeeën van ruimte. Je kunt ook strand-elementen meenemen, zoals een pier, golfbreker of steiger. Fotografeer je bij zonsopkomst of -ondergang, dan krijgt de lucht mooie kleuren. Tot slot kun je gebruikmaken van de reflectie in het water.

Stad/industrie. Zoek een mooi herkenningspunt en maak daar je lightpainting-foto, om een ‘standaardlocatie’ op unieke wijze vast te leggen. Het kan ook leuk zijn om onder een donker viaduct of in een industriële omgeving aan de slag te gaan. Let wel op heldere lichtbronnen: die kunnen je foto verstoren.

Natuur. Het bos of de heide kunnen magisch worden met lightpainting. Neem lampjes mee om mooie figuren te maken of ‘beschilder’ bomen of wandelpaden.

Zorg voor een veilige maar ook fotogenieke locatie.

Alex Maas (alex-maas1)
Sony A7 II · ISO 100 · F 4 · 25 sec · 21 MM

Voorbereiden kunstlicht

Om aan de slag te gaan met lightpainting heb je dus een lichtbron nodig. Je kunt starten met gewoon een simpel klein lampje. Heb je een beetje ervaring in lightpainting opgedaan en snap je hoe het werkt, dan kun je het ook wat ingewikkelder maken door meerdere lichtbronnen te gebruiken, of door aan de slag gaan met een lichtbalk.

Kleine lampjes

Zelfs met kleine lampjes kun je al mooie effecten creëren. Denk hierbij aan de zaklamp van je smartphone of een fietslampje. De zaklamp van je telefoon is klein maar fel, waardoor je hier prima in wit een figuur mee kunt tekenen of een naam mee kunt schrijven. Hetzelfde kun je doen met een wit of rood fietslampje. Bovendien hebben fietslampjes vaak een knipperstand: dat zorgt voor een extra leuk effect!

Andere voorbeelden van geschikte lampjes zijn vingerlampjes, glowsticks of sterretjes. Vingerlampjes heb je in allerlei kleuren. Plaats een vingerlampje op elke vinger, zet de lampjes aan en begin met lightpainten. Je kunt nu per hand met vijf verschillende lichtstrepen schilderen! Glowsticks zijn ook erg leuk, je kunt ermee een egale en brede lichtstreep laten zien. Sterretjes geven weer een ander effect door de warme kleur en door de vonkjes die er vanaf komen. Als je woorden of figuren wilt maken met een spetterend resultaat, gebruik dan sterretjes. Je zult dan een mooi gerafeld randje zien op je foto.

Je kunt natuurlijk ook meerdere van die kleine lichtbronnen met elkaar combineren. Door bijvoorbeeld meerdere fietslampjes aan een touw vast te maken en met dit touw te slingeren, kun je grotere lichtbanen creëren en meer kleuren laten zien.

Ledlicht

Misschien ben je weleens foto’s tegengekomen waarin complete lichtbanen en unieke vormen te zien zijn, meestal gecombineerd met felle kleuren? Ook jij kunt zulke foto’s maken! Ze worden namelijk gemaakt met een ledbalk, Lightsaber of Pixelstick. Zo’n lightpainting-tool is niets anders dan een lange balk met allemaal kleine ledlampjes.

Een echte Pixelstick, gemaakt voor lightpainting, kost zo’n 399 euro. Deze beschikt over allerlei verschillende vooringestelde vormen, zoals een regenboog of vlammen. Maar als je een beetje handig bent, kun je zelf ook een eigen balk maken. Zoek hiervoor online naar voorbeelden.

De fotograaf maakte van posterkokers en een zaklamp met stroboscoop-functie zelf een lichtbalk. Hij draaide tijdens het maken van de foto rondjes met de buis in de hand, langzaam omhoog gaand.

Harrie Fraterman (spykerman)
Canon 80D · ISO 640 · F 6,3 · 30 SEC · 10 MM

Voorbereiden staalwol

Wil je aan de slag met staalwol, dan moet je dat natuurlijk eerst aanschaffen. Het is gewoon het staalwol dat je ook in de keuken kunt gebruiken om schoon te maken. Bestel het online of kijk in een winkel bij huishoudelijke artikelen.

Het is belangrijk om zo fijn mogelijk staalwol te hebben, want er moet voldoende zuurstof bij kunnen komen zodat het staalwol lekker gaat vonken. Let op het aantal nullen op de verpakking. Hoe meer nullen er op de verpakking staan, hoe fijner het staalwol is. Staalwol met vier keer een nul op de verpakking is het fijnste staalwol dat er te krijgen is.

De garde is een zeer belangrijk gereedschap in de staalwolfotografie. Die is namelijk perfect om het staalwol in te stoppen. Door de openingen in de garde kunnen de vonken goed ontsnappen. Kies een garde met een oog aan het handvat, zodat je daar een stuk touw of ketting aan vast kunt maken om de garde mee rond te zwaaien. De ideale lengte van het touw of de ketting is ongeveer de lengte van je arm plus iets meer. Het rondzwaaien moet met grote kracht gebeuren om de vonken te laten ontsnappen.

Om het staalwol aan te steken, gebruik je een 9volt-batterij of een aansteker. Het gebruik van de 9volt-batterij is makkelijker en veiliger.

Veiligheid

Bij deze vorm van fotografie speel je letterlijk met vuur. Het is dan ook niet zonder risico. Je moet goed letten op je eigen veiligheid, op de veiligheid van de mensen om je heen en die van de omgeving! Tijdens het ronddraaien van het staalwol zullen de vonken meters ver wegvliegen. Het is belangrijk dat je je bewust bent van de mogelijke gevaren en gevolgen.

Beschermende kleding. Zorg dat je bedekkende en beschermende kleding draagt van natuurlijke materialen, zoals katoen. Bedek je hele lichaam, bijvoorbeeld door een hoog gesloten trui te dragen, je haren te beschermen met een muts en door handschoenen te dragen. De vonken zullen tijdens het slingeren namelijk ook op jou terechtkomen.

Veiligheidsbril. Bescherm je ogen ten alle tijden door een veiligheidsbril te dragen, ook als je brildrager bent. Neem een veiligheidsbril met zijbescherming, dan zijn je ogen nog beter beschermd tegen rondvliegende vonken.

Filter en zonnekap. Om de voorkant van je lens te beschermen, raden we aan een uv- of beschermingsfilter te gebruiken. Mocht er een vonk op het filter komen, raakt alleen dat beschadigd, en niet het objectief. Gebruik ook de zonnekap als extra bescherming en tegen lensflares.

Wind. Let altijd op hoe de wind staat en hoe hard die is. Bij te veel wind waaien de vonken weg. Let op de windrichting om te zorgen dat je geen gevaar creëert voor jezelf of voor de omgeving.

Aansteken. Staalwol aansteken kan met een aansteker of 9volt-batterij. Die laatste is veiliger: plaats hem tegen het staalwol en je ziet de eerste vonken direct ontstaan. Stop het staalwol en de batterij dan ook nooit samen in je tas!

Water. Mocht er onverhoopt een gloeiend stukje in het gras of op een andere brandbare plek terechtkomen, dan moet je dit direct blussen met water.

Afkoelen. Laat het staalwol en de garde goed afkoelen! Dat je geen vonken meer ziet, betekent dat het vuur uit gegaan is of dat het staalwol op is. Maar dat betekent niet dat het gelijk afgekoeld is. Het kan binnenin zelfs nog nagloeien. Let je niet goed op, dan kun je vervelende brandwonden krijgen.

Zorg dat je goed let op de windrichting en speel niet met vuur als het te hard waait.

Angelique Spanjaard-Oomen (angelique3004)
Fujifilm XH-1 · ISO 320 · F 10 · 22 SEC · 18 MM

Zorg dat je beschermende kleding draagt als je aan de slag gaat met brandende staalwol.

Desmet Kristof (tiele)
Canon 80D · ISO 200 · F 18 · 15 SEC · 50 MM

Zoom Academy

Dit artikel komt uit de volledige Cursus Licht in het Donker in Zoom Academy. Hierin leer je te fotograferen bij weinig licht en nog veel meer!

Zo leer je onder andere:

  • Alles over de benodigde apparatuur
  • Het fotograferen in de avonduurtjes in steden
  • Hoe je de sterren in de nacht kunt vastleggen
  • Nog veel meer over het blauwe uur en lightpainting

Bekijk hier de volledige Cursus Licht in het Donker.


Mis niks met de wekelijkse Zoom.nl nieuwsbrief!

E-mailadres

Gebouwen weer rechtzetten: zo doe je een perspectiefcorrectie in Lightroom

Fotograferen in de zomer: zo ga je om met de nadelen van dit seizoen