in

Schilderen met licht: zo maak je een lightpainting foto

Heb je een lichtbron en locatie gekozen? En alle benodigde spullen in je tas gestopt? Dan is het tijd om creatief aan de slag te gaan. We leren je hoe je aan de slag gaat met kunstmatige lichtbronnen en daarna ook hoe je staalwolfoto’s maakt.

Dit artikel komt uit de volledige Cursus Licht in het Donker in Zoom Academy. Hierin leer je alles over het fotograferen bij weinig licht en nog veel meer!

Lightpainting met kunstlicht

Je leerde daarnet al dat je verschillende kunstlichtbronnen kunt gebruiken om aan de slag te gaan. Voor dit stappenplan maakt de lichtbron niet zo veel uit. Het kan wel handig zijn om met z’n tweeën te gaan, zodat de één fotografeert, en de ander de lichttekening maakt.

Compositie

Plaats allereerst je camera op statief en bepaal je compositie. Kijk alvast waar je het lichtschilderij wilt gaan maken, en zorg dat dit volledig in beeld is. Liever in de nabewerking een stukje beeld wegsnijden dan dat je tekening net niet volledig in beeld staat.

Zorg dat je ook oog houdt voor je compositie!

Nieske Siepel Bakker (bnn)
Olympus EM-1 II · ISO 200 · F 8 · 13 SEC · 13 MM

Instellingen

Vervolgens is het tijd om de camera in te stellen. Zorg dat je een zo laag mogelijke iso-waarde kiest om ruis te voorkomen. Je fotografeert met een lange sluitertijd, dus een lage iso is sowieso handig om niet te veel omgevingslicht vast te leggen.

Bij lightpainting wordt vaak een diafragma tussen F 8 en F 13 gebruikt, om lekker veel scherpte te hebben. In deze ‘range’ zijn de meeste objectieven op hun scherpst én heb je een grote scherptediepte.

De sluitertijd stel je in op een lange stand, bijvoorbeeld ergens tussen de 5 en 25 seconde. Dit is afhankelijk van hoelang je over je tekening doet en van de felheid van je licht. Een iets kortere sluitertijd kan soms ook, maar langer kan ook nodig zijn. Je hiervoor kunt ook de bulb-stand van je camera gebruiken. Hierbij wordt de sluitertijd bepaald door hoelang je op de ontspanknop (van je afstandsbediening!) drukt. Dat werkt zo: je drukt de knop in, maakt je tekening en laat de knop los zodra je klaar bent met de tekening. Erg handig!

Voor het scherpstellen is het handig als je een object of persoon op de plek van je tekening kunt plaatsen, zodat je hierop scherp kunt stellen. Zorg dat daar tijdelijk wat licht op schijnt, zodat je goed kunt bepalen waar je scherptepunt ligt. Dit kan handmatig (met behulp van live-view en focus peaking). Je kunt ook proberen om automatisch scherp te stellen, en dan om te zetten naar handmatig zodat die focus behouden blijft.

De fotografe maakte gebruik van een zaklampje waarop ze achtereenvolgens verschillende foliepapiertjes bevestigde. Voor het hartritme gebruikte ze een kartonnen sjabloon.

Christa Claus (christa66_zoom)
Nikon D7000 · ISO 100 · F 29 · 100 SEC · 56 MM

Lichtbron

Als de opname gestart is, richt je je lichtbron naar de camera toe. Je kunt er nu mee gaan tekenen of schrijven. De camera zal tijdens de opname de baan van het licht registreren. Als je bijvoorbeeld tijdens de opname een hartje tekent, zal dat ook hetgeen zijn wat de camera registreert.

Als je het licht langzaam beweegt of zelfs even stil houdt, zal het licht op die plek in de foto feller verschijnen dan op plekken waar je snel beweegt. Wil je een gelijkmatig effect, zorg dan dus dat je op één tempo blijft bewegen.

Zorg trouwens dat de tekenaar donkere en niet reflecterende kleding draagt, en dat die zelf ook blijft bewegen. Zo wordt die niet genoeg belicht om in de foto te verschijnen.

Een mooie omgeving waarin een leuke lichtbol gecreëerd is.

Pieter Heine (pieter2798)
Fujifilm X-T2 · ISO 800 · F 13 · 26 SEC · 27 MM

Veel foto’s

Bekijk na het maken van je foto het resultaat kritisch. Is de compositie zo goed? Is je tekening mooi geworden? Mist er een stukje tekening of moet je ergens toch wat langzamer of sneller bewegen? Kloppen de instellingen, zoals diafragma en (het belangrijkste) de sluitertijd?

Maak vooral veel foto’s om te zien of het nog beter kan, of dat je lichteffect toch nog wat mooier is bij een nieuwe poging. Ga vooral lekker oefenen en experimenteren!

Met model: instellingen

Je ziet vaak lightpaint-foto’s voorbij komen waarin een model in een lichttekening staat. Als je het tekenen met het licht beheerst, is het een leuke uitdaging om een model in je beeld op te nemen.

Qua instellingen hoef je meestal weinig aan te passen. Houd er wel rekening mee dat je model de volledige sluitertijd stil moet blijven staan. Een sluitertijd van 5 seconde is dus prettiger dan van 25 seconde. Wordt de omgeving dan te donker, pas je iso-waarde (omhoog) of diafragma (f-waarde omlaag) dan aan. Zorg dat je netjes op het model scherpstelt (handmatig of door eenmalig automatisch scherp te stellen). Je model mag hierna niet meer naar voren of achteren bewegen.

Met model: verlichten

Het grootste verschil met het fotograferen zonder model, is dat je nu het model ook nog mooi moet verlichten tijdens de lightpaint-shoot. Dit werkt niet anders dan het verlichten van een model bij een andere avond/nacht-foto (behalve dat je rekening moet houden met die lange sluitertijd).

Je kunt werken met continulicht of met flitslicht. De eerste manier is eigenlijk heel simpel: schijn tijdens de opname met een continue lichtbron op het model, bijvoorbeeld met een zaklamp of een ledstrip. Bij de tweede manier gebruik je een flitser, bijvoorbeeld een reportageflitser. Maak eerst een paar testfoto’s zonder met lightpainting aan de slag te gaan. Gebruik hierbij de instellingen die je net bepaalde. Zorg nu eerst dat je het model op een mooie manier verlicht. Verlicht je het model recht van voren, dan zie je weinig schaduwen en krijg je een wat ‘plat’ beeld. Je kunt de lichtbron vaak beter wat meer aan de zijkant plaatsen voor wat verloop in het licht.

Ben je tevreden over hoe je model op de foto komt, dan kun je weer aan de slag met het lightpainten!

Modelfotografie en Lightpainting zijn een ijzersterke combinatie.

Yvonne van Leeuwen (yvonnevl)
Canon 70D · ISO 100 · F 5,6 · 3,1 SEC · 17 MM

Staalwolfotografie

Als je je goed bewust bent van de risico’s die het werken met brandend staalwol met zich meebrengt, kun je aan de slag.

Staalwol

Eerst nog een klein stukje voorbereiding: je kunt dit ook thuis alvast doen. Pluk wat staalwol uit de verpakking en trek het losjes uit elkaar. Zo komt er meer zuurstof bij, waardoor je meer vonken krijgt. Stop het staalwol in de garde: niet te vol, maar ook niet zo weinig dat het er makkelijk uit vliegt. Maak de garde stevig vast aan een stuk touw. Zorg dat je nu je handschoenen aantrekt.

Oefenen

Voordat je je camera opstelt, is het handig om even met het slingeren te oefenen, zodat je weet hoe het materiaal reageert. Steek het staalwol aan door de 9volt-batterij tegen het staalwol te houden. Begin daarna met zwaaien: hierdoor ontsnappen de vonken uit de garde. Vergis je niet: niet, tijdens het zwaaien vliegen de vonken meters ver weg. Let dus goed op jouw eigen veiligheid en die van de anderen!

Draai net zo lang door totdat er geen vonken meer zichtbaar zijn, dan is het staalwol uitgebrand. Let op: de garde en het eventueel achtergebleven staalwol zijn nog heet!

De fotograaf zorgde eerst voor een goede compositie. Daarna slingerde hij het staalwol rond gedurende de sluitertijd van tien seconden.

Cor van der Waal (fotografiecor)
Sony A7 III · ISO 800 · F 11 · 10 SEC · 15 MM

Tweetal

Het is handig om met z’n tweeën op pad te gaan. Je kunt elkaar helpen met de compositie en het scherpstellen, je kunt elkaar aanwijzingen geven en samen de omgeving in de gaten houden. Ook kan één iemand slingeren, terwijl de ander de camera bedient.

Met z’n tweeën op pad is erg handig: dan kan de een slingeren en de ander fotograferen

Lex Schulte (meneerlex)
Olympus E-M5 II · ISO 100 · F 8 · 10 SEC · 26 MM

Instellingen

Nu je geoefend hebt, kun je echt beginnen met fotograferen. Zet je camera op een stevig statief, kies de gewenste compositie en stel je camera in.

De basis van je instellingen is een zo laag mogelijke iso-waarde om ruis te voorkomen. Kies wederom een diafragma tussen F 8 en F 13 voor de meeste scherpte en een sluitertijd tussen de 5 en 25 seconden. Maar: ga vooral lekker experimenteren met de sluitertijd, want de ene keer duurt de vonkenregen 10 seconden, de andere keer 25 seconden. Dit is afhankelijk van de hoeveelheid staalwol die je gebruikt en of er genoeg zuurstof bij kan komen.

Gebruik tijdens het fotograferen een afstandsbediening of de zelfontspanner van de camera. Hierdoor kun je de foto afdrukken zonder de camera aan te raken. Dit komt de scherpte van je foto ten goede.

In deze foto zie je goed hoe ver de vonken vliegen.

Peter Abbes (peterabbes)
Canon 77D · ISO 100 · F 5,6 · 10 SEC . 10 MM

Scherpstellen

Het is belangrijk dat je goed scherpstelt op de plek waar zo dadelijk de vonkenregen ontstaat. Werk je met z’n tweeën, zorg dan dat je de slingeraar even verlicht met bijvoorbeeld een zaklamp. Zet de camera op handmatige scherpstelling en bepaal, met behulp van inzoomen in live-view en eventueel focus peaking, nauwkeurig de scherpte. Je kunt ook proberen of het lukt met de enkelvoudige automatische scherpstelling.

Foto maken

Nu ben je écht klaar om de foto te maken. Als jij degene bent die met het staalwol gaat slingeren, geef dan een seintje aan de persoon die de foto gaat maken. Op het moment dat jij het staalwol aansteekt kan de opname gestart worden. Als je begint met zwaaien, stop dan niet totdat de camera klaar is met het maken van de foto. Is de vonkenregen al gestopt voordat de sluitertijd voorbij is? Blijf dan vooral doorzwaaien! Soms zit er namelijk nog gloeiend staalwol in de garde en dit kan voor lichtvervuiling zorgen in je foto. Blijf je tijdens de opname doorzwaaien, dan krijg je het schoonste resultaat.

Manieren om te slingeren

Er zijn meerdere manieren waarop je het staalwol kunt slingeren. Elke manier zorgt weer voor een ander resultaat. Bovendien krijg je door deze manieren met elkaar af te wisselen, een mooie variatie in je foto’s.

De meest gebruikte manier is slingeren voor je neus. Je steekt het staalwol aan, houdt de garde voor je uit en begint met zwaaien. Blijf tijdens het zwaaien op dezelfde plek staan. Als je goed draait, zorgt deze manier voor een perfecte cirkel.

Een variatie op deze manier, is dat je achteruitloopt terwijl je voor je uit blijft zwaaien. Je creëert hiermee een spiraal die in de diepte lijkt te verdwijnen. In plaats van achteruit te lopen, kun je ook van links naar rechts door je beeld lopen voor een soortgelijk effect.

Een andere manier is door boven je hoofd de garde in het rond te slingeren. Je creëert hiermee een soort halo.

De laatste manier is wat ingewikkelder en vergt wat oefening, maar geeft veruit het leukste effect. Je kunt namelijk een light orb maken! Tijdens het zwaaien draai je langzaam een rondje van 360 graden. Op deze manier creëer je een lichtbol. Het lijkt dan net alsof je gevangen bent in het staalwol.

Je kunt op verschillende manieren slingeren, bijvoorbeeld door tijdens het slingeren naar achteren te lopen.

Ivo Mostert (original-mostert)
Canon 5D IV · ISO 100 · F 11 · 10 SEC · 16 MM

Gebruik accessoires

Het gebruik van accessoires is hartstikke leuk! Denk bijvoorbeeld aan extra lampjes of een paraplu. Maak lampjes vast aan het touw of ketting waarmee je zwaait en je zult binnen in de cirkel extra lichtstrepen zien. Het geeft je foto net iets extra’s en het voegt meer kleur toe.

Het gebruik van een paraplu is voor gevorderden en voor mensen die weinig angst kennen. Met een paraplu kun je namelijk het staalwol tegenhouden. Als je een paraplu als accessoire wilt gebruiken, is het handig om een derde persoon mee te nemen. Eén persoon staat achter de camera, één persoon is aan het slingeren en de laatste persoon houdt de paraplu vast. De paraplu zal de vonken tegenhouden, wat voor een bizar effect zal zorgen. Let op: als je de paraplu vast hebt, betekent dit dat je letterlijk in de vonkenregen staat. Wees er dus absoluut zeker van dat de persoon volledig bedekt is door de paraplu en dat de vonken van boven komen.

De paraplu houdt de vonken tegen, maar let goed op je eigen veiligheid.

Gilbert bieshaar (nilix)
Nikon D750 · ISO 400 · F 7,1 · 30 SEC . 24 MM

Zoom Academy

Dit artikel komt uit de volledige Cursus Licht in het Donker in Zoom Academy. Hierin leer je te fotograferen bij weinig licht en nog veel meer!

Zo leer je onder andere:

  • Alles over de benodigde apparatuur
  • Het fotograferen in de avonduurtjes in steden
  • Hoe je de sterren in de nacht kunt vastleggen
  • Nog veel meer over het blauwe uur en lightpainting

Bekijk hier de volledige Cursus Licht in het Donker.


Mis niks met de wekelijkse Zoom.nl nieuwsbrief!

E-mailadres

In 10 stappen naar betere natuurfoto’s: oog voor natuur

Sigma 20mm F1.4 en 24mm F1.4 Art