in ,

Fotodokter: Infrarood fotograferen

Redactie

Maak jij wel eens een foto die volgens jou beter had gekund maar weet je niet hoe? Vandaag behandelt de Fotodokter de vraag van Vincent Snoek over infraroodfotografie.

Wil je meer leren over fotografie en ook prachtige foto’s leren maken? Bekijk dan onze Basiscursus Fotografie

De vraag

Ik heb een vraag over infrarood fotografie. Normaal ben ik zelf van het uitzoeken door middel van Google en dergelijke maar ik kom er echt niet uit. Ik ben sinds een aantal maanden gefascineerd in infrarood fotografie. Na het maken van een eigen filter met een floppydisk heb ik een Travor 720 IR filter aangeschaft. Eenmaal thuis had dit filter ook niet het effect wat ik hoopte. Wat doe ik verkeerd?

De behandeling van de Fotodokter

Infraroodfotografie is een hele bijzondere vorm van fotograferen. Het vastleggen van dit licht geeft namelijk een apart, onwerkelijk resultaat. Wellicht omdat sommigen infraroodfotografie beschouwen als een ‘onnatuurlijke’ manier van fotograferen, aangezien men denkt dat het een bewerking betreft. Dit is echter niet helemaal waar. Infrarood licht is een natuurlijk verschijnsel.

Wat is infrarood licht?

In het onderstaande plaatje zie je de kleuren van de regenboog: dat is dus het licht dat de mens ziet. Buiten dit met het blote oog waarneembaar spectrum is er nog meer licht. Aan de rechterzijde van het zichtbare licht bevindt zich namelijk ultraviolet licht (ultraviolet betekent letterlijk ‘voorbij violet’). Dat deel van het spectrum is vooral bekend van zonnebanken en (te veel) zonnebaden. Je ziet het niet, maar het is er wel degelijk. Aan de linkerzijde van het schema bevindt zich het infrarode licht (infrarood betekent letterlijk ‘beneden rood’). Net als ultraviolet licht kunnen mensen dit niet zomaar waarnemen. De grijze balk onderaan laat echter zien dat een digitale camera wél in staat is om een deel van het voor het menselijk oog onzichtbare licht te registreren.

Het kleurenspectrum, met bovenaan het deel dat voor het oog zichtbaar is en onderaan (in grijs) het deel dat kan worden vastgelegd door een digitale camera.

De weerkaatsing van infrarood licht

Bij elke vorm van fotografie ben je afhankelijk van licht. Als er geen licht is, kun je geen foto maken. Voorwerpen weerkaatsen en absorberen licht ieder op hun eigen manier. Bij infrarood licht is het principe exact hetzelfde. Het leuke en spannende van infraroodfotografie is dat er geen verband bestaat tussen kleuren zoals wij die waarnemen en de weerkaatsing van infrarood licht. Een voorbeeld: groen gras weerkaatst heel veel infrarood licht, en zal op een infraroodopname daarom ook helemaal wit kleuren. Maar een groene auto weerkaatst weinig of geen infrarood licht, en wordt daardoor zwart. Vandaar dat een infraroodopname zo sterk en vaak ook zo onvoorspelbaar afwijkt van een kleurenfoto of van wat wij met het blote oog zien.

De verschillende manieren waarop diverse bomen IR-licht weerkaatsen en de contrasterende wolkenluchten Foto: VIEVKE

Infraroodfotografie met een voorzetfilter

Er zijn een aantal manieren om infrarood licht vast te leggen. Vincent gebruikt de methode met een speciaal filter. Deze filter houdt het zichtbare licht tegen en laat alleen het infrarode licht door. De fotograaf is hierbij echter sterk afhankelijk van de mate waarin infrarood licht in de camera wordt geblokkeerd. Camerafabrikanten doen namelijk hun best om zo veel mogelijk infrarood licht te blokkeren met behulp van een filter dat voor de beeldsensor zit. De ene fabrikant slaagt er beter in deze ongewenste effecten te onderdrukken dan de andere. Maar ook binnen één merk kan het ene model verschillen van het andere. Vincent heeft een Canon EOS 550D, in Amerika wordt deze camera een EOS Rebel T2i genoemd. Vincent zou als test zijn zelfde opstelling en instellingen met een andere camera kunnen proberen. Het probleem voor een infraroodfotograaf is dat hoe grondiger de blokkade in de camera is, des te langer de belichtingstijd voor een correct belichte infraroodopname wordt. Belichtingstijden van 10 seconden op het midden van een zomerse dag zijn hierbij geen uitzondering. We kunnen hier helaas niet zien welke sluitertijden Vincent voor zijn foto’s heeft gebruikt.

Als je een voorzetfilter wilt aanschaffen, let er dan goed op welk deel van het licht wordt geblokkeerd. Dit wordt aangegeven met golflengtes. Het zichtbare licht heeft een golflengte tussen 400 en 700 nanometer (nm). Neem je bijvoorbeeld een filter dat al het licht met een kortere golflengte dan 850 nm blokkeert, dan krijg je geen zichtbaar licht in je opname. Dat gaat bij Vincent goed, zijn filter blokkeert alles boven de 720 nm. Dit heeft zowel effect op de uiteindelijke kleurweergave als op de belichtingstijden.

Door de lange sluitertijden kunnen bewegende onderwerpen onscherp worden. Maar juist dát kan een IR-opname een hele dromerige en schilderachtige sfeer meegeven. Foto: daytona

Camera-instellingen met voorzetfilter

• Omdat je met lange sluitertijden werkt, is het raadzaam een zo laag mogelijke ISO-waarde te kiezen. Hiermee voorkom je dat er te veel ruis in beeld verschijnt.
• De scherpstelling bij infrarood licht wijkt af van die bij zichtbaar licht. Daarom kun je niet op de autofocus vertrouwen. Indien je een lens hebt met een infraroodmarkering, kun je deze gebruiken als hulpmiddel bij het scherpstellen. Nu weet je dus ook waar die rode markeringen voor zijn.
Witbalans: het beste is om deze handmatig in te stellen aan de hand van een proefopname van bijvoorbeeld alleen maar gras.
• Belichting: met een voorzetfilter wordt de lichtmeter van je camera onbruikbaar. Je kunt het beste voor handmatige belichting (M-stand) kiezen.

Indien je een lens hebt met een infraroodmarkering, kun je deze gebruiken als hulpmiddel bij het scherpstellen.

Nabewerken van infraroodfoto’s

Bij infraroodopnamen ontkom je niet aan nabewerking. Dit zowel vanwege de kleuren als omdat het beeld meestal niet contrastrijk genoeg is. Een onbewerkte infraroodopname heeft een rode of roodbruine kleur (afhankelijk van de gebruikte voorzetlens of aangepaste camera). De daaropvolgende bewerking is vaak afhankelijk van de golflengtes die het IR-filter doorlaat. Zo zal bij een filter dat helemaal geen zichtbaar licht doorlaat het resultaat eerder als een zwart-witfoto ogen. Laat je filter ook een deel van het zichtbare licht door, dan is het eindresultaat vaak een IR-opname met kleuren. Indien je een filter gebruikt dat ook nog een deel van het zichtbare licht doorlaat, is een veelgebruikte bewerking het omdraaien van de kleurkanalen rood en blauw. Hierdoor wordt de lucht, die in het origineel bruinrood is, mooi donkerblauw. Het omdraaien van deze kleurkanalen is een hele eenvoudige handeling binnen de bewerkingssoftware. Bij Photoshop zet je in de kanaalmixer het rode kanaal op 100% blauw en het blauwe kanaal op 100% rood.

Dit drieluik laat goed zien wat er met nabewerking mogelijk is. De eerste foto toont het origineel, de tweede is omgezet naar een zwart-witbeeld, en bij de derde zijn de kleurkanalen rood en blauw omgewisseld. Foto: skoala

Camera

Vincent heeft veel van de bovenstaande stappen doorlopen. Het zou verstandig zijn om deze stappen nogmaals met een andere camera te doorlopen. Zoals gezegd verschillen de mogelijkheden zelfs binnen een merk dus het kan dat zijn Canon hiervoor niet de beste camera is. Dat kun je alleen uitzoeken door met verschillende merken of types te fotograferen. Je kunt camera’s huren bij verschillende camerawinkels of wellicht is Vincent lid van een fotoclub waar ze een infrarood avond kunnen organiseren.

Zelf insturen?

Kleuren sprankelen te weinig, de belichting kan beter, de compositie strakker? Heb jij een foto die je wil verbeteren, maar je weet niet hoe? Stuur hem in en de Fotodokter legt de vinger op de zere plek, stelt een diagnose en geeft tips voor verbetering. Insturen kan via een mail naar redactie@zoom.nl. Stuur in de mail de link van de foto op Zoom.nl en stel je vraag aan de Fotodokter.

Mis niks met de wekelijkse Zoom.nl nieuwsbrief!

E-mailadres

Dit is de winnaar van de Panasonic fotowedstrijd ‘Portretfotografie’!

Flitsen bij daglicht voor beginners